Nhà khoa học Việt Nam giành giải nhất cuộc thi ảnh hiển vi Nikon sau khi người thắng cũ bị loại vì dùng AI

Cuộc thi ảnh hiển vi Nikon Small World in Motion vừa có người chiến thắng mới, và lần này vinh dự thuộc về một nhà khoa học Việt Nam: Nguyễn Nam Nhật, với video ghi lại hình ảnh một loài giun tròn nhỏ bé cùng sinh vật đơn bào Dileptus.

Người thắng cuộc cũ bị loại vì nghi vấn sử dụng AI

Trước đó, người đoạt giải là Ning Xu đến từ Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc), với video ghi lại cảnh các sợi lông mao nhỏ đang chuyển động trong đường thở của một đứa trẻ mắc chứng rối loạn hô hấp hiếm gặp.

Tuy nhiên, những cáo buộc về việc Xu sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quá trình tạo ra video đã nổi lên. Nikon đã tiến hành điều tra và kết luận rằng bài dự thi của Xu không tuân thủ các quy định của cuộc thi.

Theo báo cáo từ BBC, một số nhà nghiên cứu bày tỏ lo ngại rằng video của Xu có những bất thường về cấu trúc, khi các đặc điểm tế bào xuất hiện và biến mất theo cách không thể thấy trong sinh học tế bào thực tế. Một số người khác còn phát hiện những dấu vết giống như watermark của AI được nhúng trong các tập tin gốc.

Xu cho biết ông đã sử dụng AI "để phân biệt và trực quan hóa các đặc điểm trong những hình ảnh thang độ xám được tái tạo lại", nhưng phủ nhận việc AI được dùng "để tạo ra đoạn phim thí nghiệm, các sợi lông mao hay chuyển động của chúng".

Về cuộc thi Nikon Small World in Motion

Được thành lập từ năm 2011, Nikon Small World in Motion là cuộc thi nhánh của giải Nikon Small World Photomicrography Competition đã tồn tại từ năm 1974. Cả hai giải thưởng đều nhằm mục đích "tôn vinh vẻ đẹp và sự phức tạp của những gì được nhìn thấy qua kính hiển vi quang học" — một bên thông qua ảnh tĩnh, bên kia thông qua quay phim qua kính hiển vi, tận dụng những tiến bộ công nghệ cho phép người dùng tạo ra các đoạn phim hoặc hình ảnh tua nhanh thời gian qua kính hiển vi.

Các thứ hạng tiếp theo cũng được đẩy lên một bậc

Sau khi Xu bị loại, các thí sinh khác cũng được nâng thứ hạng:

• Benedikt Pleyer đến từ Bavaria (Đức) giành vị trí thứ hai với video về ấu trùng sứa lơ lửng trong các giọt nước.
• Andrew Moore đến từ Viện Y học Howard Hughes (Mỹ) đứng thứ ba với video về sự phân chia tế bào đồng bộ ở các tế bào lân cận.
• Patrick Hickey đến từ Hypha Research Ltd. ở Edinburgh (Scotland) xếp thứ tư với video về động lực của ti thể và lục lạp trong tế bào lá cây Turtle Vine.
• Igor Adameyko đứng thứ năm với video về một loài sên biển nhỏ đầy màu sắc (Cyerce kikutarobabai) đang di chuyển.

Ý nghĩa đối với cộng đồng khoa học và công nghệ

Sự việc lần này đặt ra một câu hỏi quan trọng trong thời đại AI phát triển mạnh mẽ: ranh giới giữa hỗ trợ hợp pháp và gian lận trong nghiên cứu khoa học là ở đâu? Việc sử dụng AI để xử lý hình ảnh là điều hoàn toàn có thể chấp nhận trong nhiều bối cảnh nghiên cứu, nhưng khi AI can thiệp vào việc tạo ra nội dung được trình bày như bằng chứng khoa học nguyên bản, vấn đề trở nên phức tạp hơn nhiều.

Đối với cộng đồng khoa học Việt Nam, chiến thắng của Nguyễn Nam Nhật không chỉ là niềm tự hào mà còn là minh chứng cho thấy các nhà nghiên cứu trong nước đang ngày càng khẳng định vị thế trên các đấu trường khoa học quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực kỹ thuật hình ảnh hiển vi và công nghệ sinh học.