Nhân viên Google từ chức vì bất mãn với hợp đồng AI quân sự

Google đang đối mặt với làn sóng phản đối nội bộ sau khi triển khai công nghệ AI cho mục đích quân sự. Nhiều kỹ sư và nhà nghiên cứu tại Google DeepMind – công ty AI của tập đoàn này – đã từ chức hoặc đang trong quá trình rời đi để bày tỏ quan điểm.

Làn sóng từ chức tại DeepMind

Sofia Liguori, kỹ sư nghiên cứu làm việc tại London, là một trong những người mới nhất rời đi. Cô từ chức trong tuần này và chia sẻ độc quyền với BBC, bất chấp hợp đồng lao động cấm cô phát ngôn công khai về công ty.

"Việc nhận ra công ty mình đang thúc đẩy ngày càng nhiều hệ thống AI cho các hoạt động quân sự khiến tôi cảm thấy xấu hổ vì đang làm việc tại Google," Liguori nói với tư cách cá nhân.

Kỹ sư Sofia Liguori rời Google DeepMind

Sau ba năm gắn bó, cô cho biết quyết định xuất phát từ việc Google ngày càng hợp tác sâu với quân đội Mỹ và Israel: "Tôi không đồng tình với hướng đi này, và nó khiến tôi mất niềm tin rằng công ty còn trung thành với những giá trị đạo đức mà mình đã tuyên bố."

Andreas Kirsch, một nhà nghiên cứu AI khác, cũng từ chức khỏi Google DeepMind hồi đầu tháng với lý do tương tự.

Nỗi lo về giám sát và tính an toàn

Theo các nguyên tắc AI của Google, công ty cam kết triển khai AI dưới sự giám sát của con người và tuân thủ luật pháp quốc tế cùng quyền con người. Tuy nhiên, cả nhân viên hiện tại lẫn cựu nhân viên đều đặt dấu hỏi về mức độ giám sát thực tế ở những thời điểm then chốt.

Kirsch nhận định cơ chế quản trị của Google "chưa đủ hoặc chưa thực sự có ý nghĩa" để triển khai AI một cách an toàn trong môi trường quân sự và bảo mật. Ông cũng cho rằng công ty dường như "không có quyền kiểm soát hay phủ quyết cách Lầu Năm Góc sử dụng AI, đồng thời có rất ít khả năng quan sát cách công nghệ này được triển khai".

Cựu nhân viên Google Andreas Kirsch

Hợp đồng mà Google ký với Lầu Năm Góc năm nay cho phép công nghệ AI của hãng được dùng cho các công việc quân sự mật. Thỏa thuận nêu rõ các mô hình có thể phục vụ "mọi mục đích hợp pháp của chính phủ", nhưng "không nên dùng cho giám sát hàng loạt trong nước hoặc vũ khí tự động (bao gồm chọn mục tiêu) mà thiếu sự giám sát và kiểm soát phù hợp của con người".

Bối cảnh quân sự hóa AI

Đầu năm nay, Google nằm trong nhóm doanh nghiệp công nghệ ký hợp đồng với quân đội Mỹ nhằm triển khai AI trong môi trường mật. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đặt việc tích hợp AI vào lực lượng vũ trang làm ưu tiên trọng tâm, tuyên bố chính quyền Trump sẽ xây dựng một "lực lượng chiến đấu lấy AI làm trung tâm".

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth

Không chỉ Google, các tên tuổi như OpenAI, Amazon, Microsoft, SpaceX, Oracle, Nvidia và startup Reflection cũng đã ký những hợp đồng tương tự, cho phép AI được dùng trong vận tải, lập kế hoạch và tác chiến trên chiến trường.

Trung tâm của xu hướng này là Maven Smart Systems, nền tảng phần mềm chủ lực của Lầu Năm Góc do Palantir phát triển, tích hợp AI từ nhiều công ty hàng đầu để hỗ trợ chọn và xác định mục tiêu tấn công.

Rủi ro khi con người mất quyền quyết định

Giới chuyên gia cảnh báo AI có thể rút ngắn quỹ thời gian để người vận hành ra quyết định, bởi hệ thống xử lý nhanh hơn con người rất nhiều.

"Khi có hàng trăm mục tiêu được AI lựa chọn trong thời gian ngắn, người vận hành gần như không thể rà soát một cách có ý nghĩa các kết quả do AI đưa ra để tìm lỗi," Sarah Shoker, cựu trưởng nhóm Địa chính trị của OpenAI, nhận định.

Trung tướng về hưu Jack Shanahan, cựu giám đốc Project Maven, thì cho rằng "triết lý" hiện nay dường như là triển khai AI càng nhanh, càng rộng càng tốt, "có thể phải đánh đổi bằng sự chặt chẽ và kỷ luật trong kiểm thử, đánh giá".

Văn hóa im lặng trong nội bộ

Nhiều nhân viên Google nói với BBC rằng họ e ngại lên tiếng về an toàn AI và việc sử dụng trong chiến tranh, vì hợp đồng lao động cấm chỉ trích công ty công khai.

"Về nguyên tắc, tôi không được phép chỉ trích Google trong suốt phần đời còn lại," Liguori nói. "Mọi người sợ bị trả đũa và đánh đổi sự nghiệp. Bạn cảm thấy mình bị theo dõi, không thể nói ra."

Một nhân viên hiện tại của Google DeepMind, xin giấu tên, cho rằng nhiều người gắn bó với sứ mệnh ban đầu của công ty có thể sẽ rời đi, nhưng lực lượng kế cận mới ra trường sẵn sàng lấp chỗ trống. Một người khác thì nhận xét: "Nhiều người đã ra đi vì quan điểm đạo đức của DeepMind đã thay đổi. Có người còn đấu tranh, số khác nghĩ: 'Đó là một công ty lớn, bạn mong đợi điều gì thay đổi chứ?'"

Tranh cãi quanh hợp đồng với Israel

Google từng bị nhân viên chỉ trích vào năm 2024 vì hợp đồng chung trị giá 1,2 tỷ USD với Amazon mang tên Project Nimbus, cung cấp AI và hạ tầng điện toán đám mây cho chính phủ và quân đội Israel. Khi đó, công ty khẳng định dự án "không nhắm tới các khối lượng công việc quân sự, mật hoặc có độ nhạy cảm cao liên quan đến vũ khí hay tình báo".

Với những người như Kirsch, niềm tin đã cạn: "Các mô hình AI hiện tại chưa đủ vững chắc, và tôi cũng không nghĩ chúng được huấn luyện cho những nhiệm vụ như vậy."

Câu chuyện này đặt ra bài học đáng suy ngẫm cho ngành công nghệ Việt Nam, khi các doanh nghiệp và kỹ sư trong nước ngày càng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng AI toàn cầu: ranh giới giữa đạo đức nghề nghiệp, lợi ích kinh doanh và trách nhiệm xã hội sẽ ngày càng khó phân định.