Những người phụ nữ Iran mà Trump 'giải cứu': Thực tế nhưng bị AI can thiệp

Vào thứ Tư vừa qua, cựu Tổng thống Donald Trump tuyên bố rằng ông đã đảm bảo sự tự do cho 8 người phụ nữ Iran vốn bị kết án tử hình vì biểu tình chống lại chế độ. Tuy nhiên, câu chuyện này nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý không chỉ vì chính trị, mà còn vì yếu tố công nghệ: những bức ảnh đi kèm tuyên bố của ông dường như đã bị trí tuệ nhân tạo (AI) can thiệp.

Chỉ một đêm trước đó, Trump đã đăng bài trên nền tảng mạng xã hội Truth Social về việc các vụ hành quyết sắp diễn ra. Bài đăng của ông trích dẫn một ảnh chụp màn hình chứa một bức ảnh ghép (collage) gồm 8 chân dung phụ nữ với ánh sáng hào nhoáng và hiệu ứng làm mờ mềm mại. Ngay lập tức, cộng đồng mạng đã lên tiếng nghi ngờ tính xác thực của những hình ảnh này.

Bức ảnh ghép gây tranh cãi

Một bài đăng trên X (trước đây là Twitter) đã viral khi nhận định: "Trump đang van xin các lãnh đạo Iran đừng hành quyết 8 người phụ nữ do AI tạo ra. Đây là điều hài hước nhất tôi từng thấy".

Sự thật đan xen giữa kỹ thuật số

Tuy nhiên, thực tế phức tạp hơn nhiều so với những nhận định trên mạng xã hội. Mahsa Alimardani, Phó Giám đốc chương trình Mối đe dọa và Cơ hội Công nghệ tại tổ chức WITNESS, xác nhận với The Verge rằng bức ảnh ghép mà Trump đăng tải ít nhất là đã được sửa đổi bằng AI. Nhưng điều quan trọng là những người phụ nữ trong ảnh là có thật.

Người phụ nữ ở góc trên bên phải của bức ảnh ghép được xác định là Bita Hemmati. Bức ảnh của cô đã xuất hiện trong nhiều câu chuyện tin tức tại các cơ quan truyền thông thiên hữu vào tuần trước. Hemmati được xác nhận là đã nhận án tử hình từ Tòa án Cách mạng Tehran vì "hành động hoạt động cho chính phủ thù địch của Hoa Kỳ và các nhóm thù địch".

Alimardani đã nêu tên sáu trong số tám người phụ nữ (Bita Hemmati, Mahboubeh Shabani, Venus Hossein-Nejad, Golnaz Naraghi, Diana Taherabadi, Ghazal Ghalandri) và cho biết danh tính của hai người còn lại (được cho là Panah Movahedi và Ensieh Nejati) vẫn chưa được kiểm chứng. Sáu người đã xác nhận đều đã tham gia các cuộc biểu tình chống chính phủ vào tháng 1. Ngoài Hemmati, không có ai trong số những người phụ nữ khác được báo cáo là nhận án tử hình.

Vấn nạn thông tin sai lệch và Deepfake

Vụ việc này làm nổi bật một xu hướng đáng lo ngại trong kỷ nguyên số: sự pha trộn giữa sự thật và hư cấu. Việc sử dụng AI để chỉnh sửa ảnh chân dung của những người có thật — biến họ thành những phiên bản "hoàn hảo" hơn với ánh sáng sân khấu — đã tạo ra một lớp sương mù khó lọc.

Bối cảnh tranh cãi

Đáng chú ý, cơ quan thông tấn nhà nước Iran Mizan đã nhanh chóng gọi Trump là kẻ nói dối, khẳng định một số phụ nữ đã được thả và những người khác đang đối mặt với án tù chứ không phải án tử hình. Đồng thời, tài khoản X của Đại sứ quán Iran tại Nam Phi — một tài khoản nổi tiếng với các bài đăng chế giễu — cũng đã tung ra một bộ ảnh ghép riêng của mình để đáp trả.

Không có gì ngạc nhiên khi sự thật bị bóp méo trong các cuộc chiến chính trị, nhưng sự tham gia của công nghệ chỉnh sửa AI đã làm cho việc xác minh sự thật trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Những người phụ nữ này — ít nhất là sáu người trong số họ đã được xác nhận — là những con người thật đang tồn tại bên ngoài sự kiểm soát internet của Iran. Tuy nhiên, cuộc đời của họ hiện đã bị thu nhỏ lại thành những điểm ảnh lung linh và trở thành công cụ cho các cuộc chiến tuyên truyền (propaganda) và chế giễu trên mạng.

Trong bối cảnh các công cụ AI ngày càng dễ tiếp cận và mạnh mẽ, ranh giới giữa một bức ảnh chân thực và một bức ảnh đã bị "tinh chỉnh" kỹ thuật số đang ngày càng mờ nhạt. Điều này đặt ra thách thức lớn cho người dùng mạng xã hội trong việc phân biệt tin giả và tin thật, đặc biệt là trong các tình huống nhạy cảm liên quan đến nhân quyền và chính trị quốc tế.