Núi lửa ngầm nhỏ bé có thể tạo ra sóng thần khổng lồ

Núi lửa ngầm nhỏ bé có thể tạo ra sóng thần khổng lồ

Krakatau, một hòn đảo núi lửa tại Indonesia, đã cướp đi sinh mạng của hơn 30.000 người khi phun trào vào năm 1883. Nhiều người có thể cho rằng mảnh vụn núi lửa là mối đe dọa chính, nhưng thực tế phần lớn nạn nhân lại thiệt mạng vì sóng thần do vụ phun trào gây ra.

Núi lửa dưới biển mang đến những hiểm họa rất khác so với núi lửa trên đất liền, bởi tác động của chúng phụ thuộc vào cách hoạt động núi lửa tương tác với nước biển. Ở vùng biển sâu, áp suất nước cao có thể kìm hãm các vụ nổ núi lửa, khiến chúng bớt tàn phá. Nhưng khi tiến gần mặt nước, áp suất thấp hơn cùng nhiệt độ cao của vật chất núi lửa có thể gây ra những vụ nổ dữ dội.

Dù vậy, giới khoa học vẫn chưa hiểu đầy đủ về những điều kiện khiến hoạt động núi lửa có thể tạo ra sóng thần.

Bài học từ vụ phun trào Hunga 2022

Để làm rõ hơn những rủi ro này, một nhóm nghiên cứu quốc tế đã phân tích vụ phun trào Hunga tại Tonga năm 2022, tập trung vào sự sụp đổ nhanh chóng của miệng núi lửa – yếu tố có thể đã khuếch đại cơn sóng thần mạnh mẽ của nó.

Miệng núi lửa (caldera) hình thành khi mặt đất phía trên một túi magma sụp xuống do magma rút đi. Việc so sánh địa hình đáy biển trước và sau vụ phun trào cho thấy một miệng núi lửa rộng khoảng bốn kilômét đã lún xuống gần một kilômét trong suốt quá trình phun trào.

Vì sao phát hiện này quan trọng?

Việc hình dung hậu phun trào của miệng núi lửa Hunga cung cấp những chi tiết mới về cách nó sụp đổ. Điều này đặc biệt quan trọng bởi:

• Sự sụp đổ đột ngột của đáy biển có thể đẩy một khối lượng nước khổng lồ, tạo ra sóng thần ngay cả khi vụ phun trào không quá lớn.
• Hiểu rõ cơ chế này giúp các nhà khoa học đánh giá chính xác hơn nguy cơ sóng thần từ các núi lửa ngầm.
• Với hàng nghìn núi lửa dưới đáy đại dương trên toàn cầu, việc nhận diện những núi lửa có nguy cơ cao là điều thiết yếu để cảnh báo sớm.

Ý nghĩa với Việt Nam

Việt Nam có đường bờ biển dài hơn 3.200 km cùng nhiều khu vực đông dân cư ven biển. Dù chưa ghi nhận núi lửa ngầm hoạt động mạnh gần bờ, các nghiên cứu về sóng thần núi lửa vẫn có giá trị tham khảo quan trọng trong công tác phòng chống thiên tai và xây dựng hệ thống cảnh báo sóng thần khu vực.

Việc theo dõi các nghiên cứu quốc tế như vụ Hunga giúp các nhà khoa học trong nước cập nhật phương pháp đánh giá rủi ro, từ đó nâng cao khả năng ứng phó với những hiểm họa tự nhiên khó lường.