Phần mềm dẻo: Khi nền tảng vững chắc kết hợp cùng mã tùy chỉnh là tương lai của công cụ năng suất

Thị trường công cụ năng suất đang trải qua những thay đổi địa chấn khi AI hạ thấp rào cản lập trình, cho phép bất kỳ ai cũng có thể "vibe-code" ứng dụng. Tuy nhiên, câu hỏi cốt lõi không còn là "có nên tự code hay mua sẵn", mà là làm sao kết hợp nền tảng vững chắc (solid base) với mã tùy chỉnh (custom code) để đạt hiệu quả tối ưu. Bài viết này từ góc nhìn của một người có 22 năm quan sát thị trường sẽ phân tích sâu xu hướng này.

Mô hình 80% solid base + 20% custom code là lý tưởng cho công cụ năng suất

Bối cảnh: AI đã thay đổi cuộc chơi như thế nào?

Kể từ khi gia nhập thị trường công cụ năng suất năm 2004, tôi đã chứng kiến nhiều chu kỳ thay đổi. Năm 2019, tôi đặt cược vào cuộc cách mạng no-code. Giờ đây, đến năm 2025, một điều bất ngờ đã xảy ra: code code đã quay trở lại một cách ngoạn mục nhờ sự trợ giúp của AI.

AI đã hạ thấp rào cản đến mức bất kỳ ai cũng có thể xây dựng phần mềm. Bạn có thể dễ dàng "vibe-code" các ứng dụng nhỏ để giải quyết vấn đề cá nhân. Tuy nhiên, mọi thứ trở nên phức tạp hơn khi thêm yếu tố cộng tác nhóm — bạn cần lưu trữ dữ liệu có quan hệ, chỉnh sửa đồng thời, thông báo, lịch sử thay đổi, phân quyền...

Điều này đặt ra câu hỏi quan trọng: Điểm nóng của phần mềm dẻo trong kỷ nguyên AI nằm ở đâu? Chúng ta nên luôn bắt đầu từ con số 0 trong Codex, hay nên có một nền tảng vững chắc có thể tùy chỉnh qua mã?

Các lựa chọn hiện tại và vấn đề của chúng

Hãy tưởng tượng bạn có một trang trại nấm nhỏ với 10 nhân viên và cần phần mềm quản lý toàn bộ hoạt động. Bạn có nhiều lựa chọn, nhưng kỳ lạ là không có lựa chọn nào là lý tưởng:

• Build từ đầu (Claude Code, Codex) — từ 2024: Vấn đề là bạn phải lo mọi thứ, từ hosting, auth, phân quyền cơ bản, database. 80% đầu tiên có thể dễ dàng, nhưng 20% cuối cùng sẽ rất khó khăn.
• Vibe-code (Lovable, v0) — từ 2023: Tốt hơn một chút vì có sẵn hosted app, database, auth và deploy. Nhưng bạn sẽ bị kẹt khi vượt quá khả năng của trình tạo mã.
• Low-code & app builders (Retool, Softr) — từ 2017: Đã bán mô hình "solid base + custom code" suốt 10 năm qua, nhưng đây là app base chứ không phải work base. Dữ liệu được giả định nằm ở nơi khác, không có cộng tác, bình luận hay lịch sử thay đổi.
• Malleable tools (Notion, Fibery) — từ 2013: Hấp dẫn vì có nhiều thứ sẵn sàng nhanh chóng, nhưng vấn đề là làm sao tùy chỉnh chúng theo quy trình của bạn. Chúng khá linh hoạt nhưng thiếu điểm mở rộng (extension points).
• Mua công cụ chuyên dụng — từ 1999: Vẫn là lựa chọn tốt nếu không cần tùy chỉnh. Nhưng chúng gần như không thể trở nên linh hoạt, vì một khi linh hoạt thì không còn chuyên dụng nữa.

Nền tảng vững chắc nên bao phủ những gì giống nhau ở mọi đội nhóm, còn mã tùy chỉnh nên bao phủ những gì làm cho đội của bạn khác biệt.

Sơ đồ so sánh các lựa chọn công cụ năng suất

Mô hình lý tưởng: 80% nền tảng vững chắc + 20% mã tùy chỉnh

Điều đang diễn ra trên thị trường công cụ năng suất cho thấy giải pháp lý tưởng là có một nền tảng vững chắc bao phủ 80% (database, phân quyền, lịch sử, cộng tác, thông báo...) và để người dùng trộn lẫn và mở rộng qua mã tùy chỉnh.

Nhiều nhà cung cấp đang đi theo hướng này:

• Vibe-coding platforms cung cấp tech base (máy chủ, database thô, auth)
• Low-code platforms cung cấp app base (UI components, connectors, access control)
• Malleable tools cung cấp work base (dữ liệu sống ngay tại đó, cùng mọi thứ đội nhóm cần)

Mã tùy chỉnh — phần 20% còn lại — bao gồm giao diện độc đáo (màn hình thu hoạch cho máy tính bảng trong phòng trồng), logic kinh doanh (quy tắc chất lượng lô nấm), kết nối (API của khách hàng bán buôn, cảm biến độ ẩm). Phần này nhỏ về khối lượng nhưng lại là công ty của bạn — không nhà cung cấp nào có thể mô hình hóa chính xác 100%.

Tuy nhiên, mã tùy chỉnh chỉ hoạt động tốt khi:

• Nó kế thừa nền tảng: Phân quyền, lịch sử và tính toàn vẹn dữ liệu tự động áp dụng cho mã tùy chỉnh.
• Nó bị giới hạn: Mã tùy chỉnh có thể làm hỏng chính nó, nhưng không thể làm hỏng nền tảng. Ứng dụng kém chỉ là bất tiện, không phải thảm họa mất dữ liệu.

Thị trường đang đi về đâu?

Hàng năm trước, các lập trình viên luôn có toàn quyền biểu đạt nhưng hiếm khi tạo công cụ cá nhân vì mất thời gian. Giờ đây, AI đã thu nhỏ thời gian cấu hình — ai cũng có thể prompt. Điều này làm cho malleable software trở nên dễ tiếp cận với người dùng không rành kỹ thuật và có thể đánh bại các công cụ chuyên dụng thường xuyên hơn.

Biểu đồ vị trí các phân khúc công cụ và hướng dịch chuyển kỳ vọng

Mỗi phân khúc có con đường riêng để đến vùng lý tưởng:

• Vibe-code tools phải xây dựng nền tảng — mất nhiều thời gian.
• Malleable tools phải thêm sức mạnh biểu đạt — hiện chưa đủ linh hoạt.
• Low-code tools cần cả hai — đang ở giữa và phải di chuyển cả hai hướng.

Lời khuyên cho doanh nghiệp Việt Nam

Nếu bạn đang chọn công cụ cho đội nhóm có quy trình đang phát triển (như trang trại nấm trong ví dụ), hãy bắt đầu với malleable tools. Nền tảng đã có sẵn: lô hàng, đơn hàng, lịch sử, phân quyền. Phần 20% còn thiếu ngày càng dễ vibe-code hơn mỗi tháng.

Một nguyên tắc quan trọng: Chọn nền tảng, không chọn giao diện. Dữ liệu, lịch sử và phân quyền tích lũy và rất khó chuyển đổi sau hai năm. UI đang trở thành phần rẻ và dễ thay thế.

Tổng kết

Năm 2019 tôi đặt cược vào no-code, năm 2025 code đã quay lại một cách đầy bất ngờ. Sự trở lại này đang đảo ngược thị trường: nhiều năm qua, các nhà cung cấp bán giao diện, còn nền tảng (lưu trữ, phân quyền, lịch sử) chỉ là phần "ống nước" nhàm chán phía sau. Giờ đây, giao diện được tạo ra trong vài phút, trong khi việc xây dựng nền tảng vẫn mất nhiều năm.

Dự đoán của tôi:

• Solid bases + custom code sẽ chiến thắng thị trường công cụ năng suất.
• Malleable tools có cơ hội lớn đến đích trước, vì thêm extension points chỉ mất vài quý, trong khi xây dựng nền tảng vững chắc mất nhiều năm.

Hẹn gặp lại vào năm 2030 — chúng ta sẽ kiểm tra xem trang trại nấm đó đã thoát khỏi những bảng tính Google Sheets chưa nhé! 🍄‍🟫

Bài viết tham khảo góc nhìn từ Ink & Switch's Malleable Software manifesto và Geoffrey Litt's "Malleable software in the age of LLMs".