Quảng cáo nhắm mục tiêu phát tán mã độc zero-click để cài phần mềm gián điệp đánh thuê

Các nhà nghiên cứu vừa công bố một phát hiện gây chấn động về cách thức phần mềm gián điệp đánh thuê (mercenary spyware) được phát tán. Theo đó, tin tặc đã chèn các exploit zero-click vào quảng cáo nhắm mục tiêu, khiến mã độc tự động cài đặt lên thiết bị của nạn nhân mà không cần bất kỳ tương tác nào từ phía người dùng.

Phát hiện này được công bố hôm thứ Năm bởi Citizen Lab thuộc Đại học Toronto. Đây có thể là lần đầu tiên thế giới ghi nhận trường hợp phần mềm gián điệp đánh thuê được phát tán qua quảng cáo nhắm mục tiêu. Chiến dịch này được đặt tên là AdFection.

Cơ chế tấn công đáng sợ

Điều khiến cuộc tấn công này đặc biệt nguy hiểm nằm ở chỗ nó hoạt động mà không yêu cầu bất kỳ hành động nào từ nạn nhân. Chỉ cần người dùng tải một trang web hoặc mở một ứng dụng đã cài đặt sẵn trên thiết bị, mã độc đã có thể được kích hoạt và cài đặt.

Các cuộc tấn công này hoạt động trên cả thiết bị iOS và Android. Chúng gần như vô hình trước mắt người dùng, chỉ có thể phát hiện được nếu chạy các phần mềm hoặc phần cứng pháp y chuyên dụng. Đây chính là điểm khiến loại mã độc này trở thành mối đe dọa cực kỳ khó đối phó.

Citizen Lab xác nhận rằng chiến dịch AdFection đã lây nhiễm 45 thiết bị tại tổ chức truyền thông quốc tế Al Jazeera trong giai đoạn 2024 và 2025.

Lời cảnh báo rõ ràng cho giới truyền thông

Các nhà nghiên cứu của Citizen Lab đưa ra cảnh báo mạnh mẽ:

"Cuộc điều tra này nên đóng vai trò như một tín hiệu cảnh báo rõ ràng cho các tổ chức tin tức trên khắp thế giới rằng họ có thể đang bị nhắm mục tiêu tích cực thông qua mối đe dọa mới này. Việc nhắm mục tiêu này có thể xảy ra cả trong tòa soạn lẫn với từng nhà báo, biên tập viên và nhân viên khác."

Báo cáo còn nhấn mạnh thêm:

"Việc phát tán phần mềm gián điệp qua quảng cáo nhắm mục tiêu đại diện cho một rủi ro an ninh không chỉ đối với các nạn nhân tiềm năng mà còn đối với các quốc gia và toàn bộ xã hội dân sự."

Ý nghĩa đối với người dùng và tổ chức tại Việt Nam

Với người dùng và các tổ chức tại Việt Nam, phát hiện này mang đến nhiều hàm ý quan trọng. Quảng cáo trực tuyến vốn là một phần không thể thiếu của hệ sinh thái internet, nhưng nay lại có thể trở thành vector tấn công mà người dùng hoàn toàn không hay biết.

Một số khuyến nghị đáng lưu ý:

• Cập nhật thiết bị thường xuyên để vá các lỗ hổng bảo mật đã biết
• Hạn chế nhấp vào quảng cáo từ các nguồn không đáng tin cậy
• Các tòa soạn, cơ quan truyền thông và tổ chức có dữ liệu nhạy cảm nên triển khai giải pháp bảo mật chuyên sâu, bao gồm cả giám sát pháp y định kỳ
• Nhân viên trong các môi trường nhạy cảm nên được đào tạo về nhận diện mối đe dọa và sử dụng thiết bị riêng cho công việc

Sự việc lần này cho thấy cuộc chạy đua giữa những kẻ phát tán phần mềm gián điệp và cộng đồng bảo mật ngày càng trở nên phức tạp. Khi các phương thức tấn công truyền thống như lừa đảo qua email hay tin nhắn dần bị người dùng cảnh giác hơn, tội phạm mạng đang chuyển hướng sang những kênh khó phát hiện hơn như quảng cáo nhắm mục tiêu.

Việc phát hiện chiến dịch AdFection là một lời nhắc nhở rằng bảo mật không còn là câu chuyện của riêng các chuyên gia công nghệ, mà là vấn đề của mọi người dùng, mọi tổ chức và toàn xã hội.