Quy tắc vàng để trở thành nhà văn giỏi hơn: Hãy đọc thật nhiều

Trong thời đại AI tạo sinh có thể viết ra cả một cuốn sách chỉ trong vài phút, một bài viết trên blog nappertime.com vừa gây chú ý khi khẳng định quy tắc vàng duy nhất để trở thành nhà văn giỏi vẫn không hề thay đổi: đọc thật nhiều, đọc rộng và đọc sâu. Tác giả chỉ ra một thực trạng đáng lo ngại khi ngày càng nhiều người muốn viết nhưng lại không đọc, đồng thời cảnh báo về tác hại của việc nghiện điện thoại thông minh – thứ đang tàn phá khả năng tập trung và trí tưởng tượng của con người.

Bài viết nhấn mạnh rằng đọc sách không chỉ đơn thuần là một thói quen tốt, mà còn là cách rèn luyện trí não để duy trì sự tập trung, tư duy phản biện và khả năng sáng tạo – những kỹ năng nền tảng không thể thiếu của một nhà văn. Quan trọng hơn, trong bối cảnh AI đang khiến việc viết lách trở nên quá dễ dàng, việc đọc sách lại càng trở nên thiết yếu để phân biệt người viết thật sự với những kẻ chỉ thích “ý tưởng làm nghệ thuật” mà không hề yêu nghệ thuật.

Vì sao đọc sách lại quan trọng đến vậy?

Tác giả bài viết, một nhà văn viết full-time kiêm ba công việc bán thời gian khác, cho biết anh vẫn đọc sách mỗi đêm. Không chỉ là sở thích, đó là nghĩa vụ nghề nghiệp của một người viết. Anh thẳng thắn chỉ ra rằng những ai than phiền “quá bận để đọc” thực ra chỉ đang biện minh cho việc dành hàng giờ lướt điện thoại mỗi ngày.

“Bạn muốn trở thành nhà văn? Vậy thì hãy im lặng và đọc sách.”

Có ba lý do chính khiến việc đọc sách là nền tảng không thể thay thế:

1. Đọc sách dạy bạn về nghệ thuật viết

Mỗi cuốn sách – dù hay, dở hay trung bình – đều là một bài học về kỹ thuật viết. Tác giả chia sẻ rằng khi mới bắt đầu viết, anh không hề biết gì về “cấu trúc ba hồi” (three-act structure), nhưng những người đọc bản thảo đầu tay đã nhận ra anh sử dụng cấu trúc này một cách tự nhiên. Điều đó đến từ việc anh đã đọc hàng trăm cuốn sách từ nhỏ, và não bộ đã vô thức hấp thụ những khuôn mẫu kể chuyện.

Những khóa học sáng tác chính quy có thể hữu ích, nhưng chúng chỉ là phần phụ trợ so với tầm quan trọng trung tâm của việc đọc. Nhà văn không thể học cách kể chuyện nếu không đọc truyện.

2. Đọc sách truyền cảm hứng sáng tạo

Hình ảnh minh họa về việc đọc sách

Nhiều nhà văn khoa học viễn tưởng giỏi nhất lại tìm cảm hứng từ tiểu thuyết trinh thám, thơ ca hay sách phi hư cấu. Tác giả bài viết cho biết những ý tưởng hay nhất về khoa học viễn tưởng của anh không đến từ thể loại này, mà từ việc đọc truyện trinh thám hardboiled – nơi anh hiểu được nguồn gốc của cyberpunk, và từ sách lịch sử, khoa học, triết học – nơi cung cấp nguyên liệu thô cho câu chuyện.

“Một cuốn sách hầu như luôn có điều gì đó để dạy chúng ta – ngay cả khi nó dạy chúng ta cách không nên viết.”

3. Đọc sách thay đổi cấu trúc não bộ

Đây là điểm đáng chú ý nhất. Bài viết dẫn nghiên cứu của Maryanne Wolf trong cuốn “Reader, Come Home: The Reading Brain in a Digital World” để giải thích rằng não bộ kỹ thuật số – bị phân tán bởi mạng xã hội, săn lùng dopamine, có khả năng tập trung cực kỳ hạn chế – là kẻ thù của não bộ đọc sách, thứ cần thời gian, sự tập trung bền bỉ, trí tưởng tượng phong phú và kỹ năng tư duy phản biện.

Hình ảnh minh họa về não bộ và việc đọc

Điều đáng sợ là: não bộ đọc sách cũng chính là não bộ viết lách. Khả năng tập trung, duy trì chú ý và tưởng tượng sinh động là những kỹ năng cốt lõi của nhà văn. Viết sách giống như chạy marathon, và chế độ luyện tập cần thiết chính là việc đọc – nó xây dựng cơ bắp sáng tạo, sức bền để ngồi trước máy tính tìm ra từ ngữ, và nếu may mắn, giúp bạn đạt đến trạng thái dòng chảy (flow state) – trạng thái đặc biệt mà thời gian trôi qua mà bạn không hề hay biết vì đã hoàn toàn đắm chìm trong câu chuyện.

AI tạo sinh và những “nhà văn” không đọc sách

Một luận điểm gây tranh cãi trong bài viết là tác giả thẳng thắn chỉ trích những người dùng AI tạo sinh để viết sách mà không hề có tình yêu với văn chương:

“Điều đáng nói về Generative AI là nó cho tất cả những ‘Raymond’ ngoài kia – những người thậm chí không thích đọc – khả năng tạo ra một cuốn sách. Không chỉ vì họ lười biếng và không có tài năng, họ còn chẳng hứng thú với văn học. Họ không thực sự thích nghệ thuật, họ chỉ thích ý tưởng được tạo ra nghệ thuật.”

Tác giả so sánh với các đạo diễn phim vĩ đại như Nolan, Tarantino hay Scorsese – những người sống chết với điện ảnh, có kiến thức điện ảnh mang tính bách khoa. Văn chương cũng không khác: Le Guin, Virginia Woolf, Nabokov đều là những người đọc cực kỳ nhiều, đam mê chữ nghĩa thấm vào toàn bộ sự tồn tại sáng tạo của họ.

Lời khuyên cuối cùng

Tác giả bài viết tự nhận mình đọc 52 cuốn sách mỗi năm, và coi 20 cuốn là con số tối thiểu cho một nhà văn. Tin tốt là nếu bạn đang nghiện điện thoại, vẫn còn hy vọng: chỉ cần vài tuần đặt điện thoại xuống vào ban đêm, dành một giờ đọc sách, não bộ của bạn sẽ thay đổi. Bạn sẽ phát triển cơ bắp viết lách của mình.

Quy tắc vàng đã được tiết lộ – miễn phí. Giờ việc còn lại chỉ là thực hiện nó mỗi ngày.

“Và hãy nhớ: bạn cũng phải viết. Viết thật nhiều, theo lịch trình cho phép. Không bao biện. Hãy viết.”