Raph Levien khuyên gì cho 100 giao diện Rust tiếp theo

Công nghệ22 tháng 11, 2026·11 phút đọc

Raph Levien, tác giả Vello và Xilem, công bố bài tư vấn nối tiếp bài viết cách đây 4,5 năm về giao diện Rust. Ông cho rằng AI đang xóa bỏ rào cản chi phí viết Rust, nhưng cảnh báo chế độ immediate mode khó mở rộng và vấn đề compositor hệ thống vẫn chưa được giải quyết.

Raph Levien khuyên gì cho 100 giao diện Rust tiếp theo
Ảnh minh hoạ do AI tạo

Trong bài viết ngày 21/11/2026, Raph Levien đánh giá lại bức tranh giao diện người dùng (GUI) viết bằng Rust sau khoảng 20 bộ công cụ ra đời kể từ bài tư vấn trước. Điểm khác biệt lớn nhất so với năm 2022: AI đang thay đổi bài toán chi phí viết mã.

Vì sao Rust vẫn là lựa chọn hợp lý

Theo Levien, nhiều ứng dụng GUI đang chạy chậm, nhất là khi dựng bằng công nghệ đa nền tảng. Bộ công cụ do các nền tảng cung cấp gần như giậm chân tại chỗ, còn nhà sản xuất hệ điều hành không mặn mà giải bài toán đa nền tảng. Kết quả là Electron ngày càng phổ biến.

Bộ nhớ vẫn đắt, xu hướng dịch chuyển sang di động khiến tình trạng phình dung lượng gây hậu quả thật. Với Levien, dựng giao diện hiệu năng cao bằng Rust là lựa chọn thực tế.

Tuy vậy, mức độ sử dụng Rust cho giao diện vẫn chậm. Rất ít ứng dụng chủ lực dùng Rust ở lớp UI. Một trong số ít là trình soạn thảo Zed, chạy trên framework GPUI do chính nhóm này phát triển.

Levien đánh giá GPUI phù hợp với trường hợp của Zed và việc phát hành sản phẩm thật giúp nó tăng độ tin cậy. Nhưng ông cho rằng nó chưa chắc là lựa chọn lý tưởng cho ứng dụng phổ thông: bộ dựng 2D hợp với trình soạn thảo văn bản, song thiếu hỗ trợ gradient đầy đủ, hòa trộn và bộ lọc so với Vello hay Skia.

Nguyên nhân của việc chậm tiếp nhận có thể đang tan biến. Viết Rust khó hơn TypeScript, Kotlin hay Swift, và kỹ sư giỏi cả Rust lẫn giao diện rất khan hiếm. AI thay đổi điều đó.

Theo Levien, có bằng chứng cho thấy chi phí dùng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) để viết Rust không cao hơn đáng kể so với ngôn ngữ khác. Với mã nguồn lớn, hệ thống kiểu của Rust còn giúp duy trì bảo trì tốt hơn vì ràng buộc được các điều kiện bất biến. Nếu chi phí ngang nhau, ông đặt câu hỏi tại sao không chọn ngôn ngữ có ưu thế rõ rệt về an toàn và hiệu năng.

Đây cũng là điểm mới so với bài phê bình GPUI trước đó trên Lehuy.net. Bài cũ tập trung vào benchmark chi phí cập nhật trạng thái; bài mới đặt vấn đề ở tầng chiến lược: lớp UI vẫn chưa có đồng thuận, và Levien dự đoán sẽ có một đợt thử nghiệm bùng nổ nhiều hướng khác nhau.

Giao diện gốc không hẳn đơn giản

Levien nhắc lại quan điểm năm 2022: khái niệm "native" không có nghĩa rõ ràng, và bộ công cụ gốc chỉ là một lựa chọn trong nhiều lựa chọn, cần được đánh giá theo tiêu chí chất lượng.

Tình hình khác nhau tùy nền tảng. Windows vẫn chưa có lựa chọn gốc rõ ràng. Trên Mac, AppKit và SwiftUI có phần phân mảnh, và SwiftUI vẫn có vấn đề hiệu năng, nên hoàn toàn có thể làm tốt hơn.

Di động thì khác: các nền tảng vẫn đầu tư đều, và nhiều chi tiết nhỏ quyết định cảm giác gốc. Ví dụ Liquid Glass trên iOS: dùng UIKit hay SwiftUI thì gần như miễn phí, nhưng ứng dụng dựng bằng bộ công cụ đa nền tảng sẽ không thật giống. Nhận diện cử chỉ, động lực cuộn và bộ gõ (IME) khớp 100% với nền tảng vẫn chưa được giải trọn vẹn.

Vì vậy với di động, Levien cho rằng hướng rất khả thi là dùng bộ công cụ gốc cho UI và viết phần logic nghiệp vụ chung bằng Rust. Ông dẫn trường hợp Shopify gần đây từ bỏ React Native, kiến trúc mà ông tin là 1Password đang dùng, và kế hoạch "Phoenix" của Discord trên di động trong khi desktop dùng GPUI.

Dù vậy, việc dựng toàn bộ UI di động bằng Rust cũng tiến bộ đáng kể. Bản demo trình soạn thảo trong android-view đã chạy được nhiều chức năng bộ gõ: vuốt, di chuyển con trỏ bằng cách lăn thanh dấu cách, xóa theo khối ngữ nghĩa. Vùng soạn thảo cần cho tiếng Trung, Nhật, Hàn cũng hoạt động, và có hỗ trợ trợ năng cơ bản qua AccessKit.

Dàn chữ và trợ năng đã có nền tảng

Năm 2022, dàn chữ (text layout) là bài toán lớn chưa giải được. Levien cho biết hệ sinh thái nay đã có giải pháp tốt là Parley, nhờ đầu tư bền bỉ từ Google, Canva và Dioxus (nay là Cognition) cùng đóng góp cộng đồng. Parley xuất hiện trong phần lớn bộ công cụ UI Rust mới.

Để giảm rủi ro độc canh, Cosmic Text là phương án thay thế khả dụng. AccessKit cũng đã thành hạ tầng vững chắc, được hầu hết bộ công cụ dùng.

Levien lưu ý khoảng cách giữa tích hợp tốt và tích hợp cho có. Soạn thảo văn bản định dạng giàu vẫn chưa trợ năng đầy đủ. Một vấn đề khác là hiệu năng tụt khi bật trợ năng, đặc biệt với egui: mỗi khung hình hoạt ảnh nó phải dựng và so sánh cây, làm mất lợi thế của thiết kế immediate mode.

Compositor hệ thống vẫn bỏ ngỏ

Đây là vấn đề Levien cho là cấp bách hơn cả năm 2022, vì video ngày càng quan trọng. Video cần chạy trong một lớp tăng tốc phần cứng khi có thể; trên thiết bị cấp thấp, đó là hy vọng duy nhất để giữ khung hình mượt.

Đã có tiến bộ, đáng kể là thư viện subduction, nhưng chưa được tích hợp phổ biến vào bộ công cụ UI. Làm tốt việc này rất khó vì khả năng từng nền tảng khác nhau rất xa. Levien mong có giao diện cấp cao phong phú kiểu CALayer trên nền tảng Apple, kèm lớp giả lập (polyfill) triển khai giao diện đó tốt nhất có thể ở nơi khác.

Trên Android, tác vụ đơn giản như phủ vài điều khiển lên video có thể dùng lớp SurfaceFlinger; khi cần hợp thành phức tạp hơn thì chạy shader trên GPU. Ông kêu gọi xây dựng thứ này như một dự án cộng đồng chất lượng cao, thay vì hàng chục bản fork sinh ra từ mã do AI tạo.

Immediate mode và retained mode

Các ứng dụng có nhu cầu khác nhau, nên ý tưởng một giao diện thống nhất cho mọi mục đích có thể đã lùi lại, nhất là khi LLM có thể tinh chỉnh cho từng trường hợp. Điều này thể hiện ở lựa chọn kiến trúc giữa immediate mode và retained mode.

Immediate mode hấp dẫn vì ít mã hơn và có vẻ đơn giản hơn; nó hợp với ứng dụng hỗ trợ phát triển game. Nhưng Levien lo nó không mở rộng tốt: làm tốt 90% đầu, lại khiến 90% sau khó hơn. Muốn coi là sẵn sàng cho sản xuất, nó phải có định danh widget ổn định để dựng và cập nhật cây trợ năng, phải lưu đệm đáng tin các kết quả trung gian đắt đỏ như dàn chữ, và tránh xu hướng vẽ lại toàn bộ mỗi khung hình thay vì tận dụng lớp trong compositor.

Vì thế ông không đánh giá cao việc các dự án ArtCraft chọn egui. Ông vẫn cho egui là bản triển khai rất tốt của mô hình immediate mode trong Rust và đã giải được nhiều bài toán, gồm cả trợ năng mà Iced chính dòng chưa hỗ trợ. Nhưng nó không phải lựa chọn đầu tiên của ông cho ứng dụng năng suất và thiết kế.

Tách thiết kế khỏi thực thi

Một chủ đề nổi lên khi làm kỹ nghệ phần mềm có AI hỗ trợ là chia mô-đun rõ phạm vi, tốt nhất kèm đặc tả vững chắc về việc mô-đun làm gì. Trong một mô-đun có mục tiêu rõ như hiệu năng và chịu được đầu vào xấu, LLM làm rất tốt.

Triết lý này xung đột với cách chọn bộ công cụ lâu nay: người ta chọn theo vẻ ngoài đẹp. Các framework của Apple mang sẵn lượng lớn tri thức thiết kế trong giá trị mặc định, nên chỉ cần ít công sức là có ứng dụng trông giống ứng dụng Mac.

Levien muốn đi tới tách biệt thiết kế và thực thi. Ông đề xuất lấy chuẩn web làm nền nhưng không rập khuôn. Chuẩn web là tài sản đồ sộ, và bộ kiểm thử WPT mới là phần kỳ diệu giúp nhiều bản triển khai mã nguồn mở cùng đúng.

Tuy nhiên tuân thủ tuyệt đối chuẩn web có cái giá: DOM chậm và tốn bộ nhớ, nên một cây biểu diễn nhẹ hơn với giao diện thay đổi hàng loạt có thể hợp hơn với ứng dụng GUI. Phân giải kiểu và dàn trang CSS đầy đủ cũng đắt, dù CSS là cách mô tả tạo kiểu mạnh mẽ. Một tập con CSS chọn lọc vì hiệu quả có thể hữu ích. Web cũng thiếu cách biểu diễn danh sách ảo hóa vững chắc, tính năng cốt lõi của mọi bộ công cụ UI hiệu quả.

Blitz, với vai trò trình duyệt mô-đun, có vị trí tốt để làm nền cho các hướng lai vay mượn chuẩn web nhưng chỉnh cho hiệu năng cao hơn. Ví dụ có thể bắt đầu với Stylo làm bộ phân giải bộ chọn CSS rồi thay bằng bộ máy CSS gọn hơn nếu khả thi.

Levien dẫn cách tách Xilem và Masonry làm ví dụ về chia trách nhiệm thành mô-đun nhỏ: lớp phản ứng Xilem độc lập với phần tử nó điều khiển, và có bản thể hiện cho cả DOM lẫn widget Masonry. Ngược lại, SwiftUI gộp phần triển khai widget cấp thấp, framework phản ứng và cả ngôn ngữ; phản chiếu runtime của Swift là một phần của bộ máy thực thi.

Cơ hội tối ưu

Levien cho rằng đánh giá thẳng thắn một thiết kế bằng mã Rust tối ưu đã vượt gần như mọi giao diện đang phát hành. Nhưng ông quan tâm giới hạn hiệu năng có thể đạt: liệu có giao diện mượt như lụa trên điện thoại Android cấp thấp? Ông tin câu trả lời là có.

Một cách hữu ích là tách phần tĩnh khỏi phần động của thiết kế và tính sẵn phần tĩnh. Một hướng khác là tối ưu việc dùng lớp, hợp thành bằng compositor hệ thống hoặc lớp giả lập tăng tốc GPU nhẹ. Dùng lớp hiệu quả có thể tăng hiệu năng mạnh nhờ tránh vẽ lại phần không đổi, nhưng lớp tốn RAM và quá nhiều lớp có thể làm chậm vì phải gọi hệ thống bên dưới để cấp phát.

Các bộ công cụ thường dùng kinh nghiệm phỏng đoán, không phải lúc nào cũng đúng, hoặc gợi ý tường minh như .drawingGroup() trong SwiftUI hay RepaintBoundary trong Flutter.

Lời khuyên

  • Hãy táo bạo, bây giờ là thời điểm.
  • Xây trên nền tảng vững chắc, dùng đặc tả rõ ràng khi có.
  • Tìm cách hợp tác tốt với mã nguồn mở: làm việc với dự án gốc nhưng đừng gửi dồn các pull request kém chất lượng.

Góc nhìn

Với lập trình viên Việt Nam đang cân nhắc Rust cho giao diện, bài viết này đưa ra vài mốc thực dụng. Parley và AccessKit đã chín, nên bài toán dàn chữ và trợ năng không còn là lý do để né Rust. Nếu làm ứng dụng di động, hướng dùng UI gốc kèm logic chung viết bằng Rust là con đường ít rủi ro hơn dựng toàn bộ giao diện bằng Rust.

Với nhóm đang chọn framework cho dự án desktop, cảnh báo về immediate mode đáng để cân nhắc. Ứng dụng công cụ nội bộ hay bảng điều khiển đơn giản có thể dùng egui để đi nhanh. Nhưng sản phẩm năng suất, thiết kế hay ứng dụng nhiều video sẽ sớm đụng giới hạn, cần cây widget ổn định và lớp compositor.

Điểm mới nhất là việc chi phí viết Rust đang được AI kéo xuống. Các nhóm Việt Nam có thể thử Rust ở lớp UI với chi phí thử nghiệm thấp hơn trước, nhưng nên tách mô-đun rõ ràng và viết đặc tả tốt, đúng như lời khuyên trong bài.

Nguồn: linebender.org · Quy trình biên tập

Chia sẻ:FacebookX