Rassvet: Câu trả lời của Nga trước sự thống trị của Starlink trong mạng lưới internet vệ tinh

Vào cuối tháng 3, công ty Bureau 1440 của Nga đã đưa 16 vệ tinh internet băng thông rộng đầu tiên lên quỹ đạo thấp (LEO), thuộc về chòm sao vệ tinh mới tên là Rassvet. Dự án này đã bị các nhà quan sát và truyền thông địa phương ví von là "câu trả lời của Nga" trước Starlink của SpaceX. Đây là một dự án internet toàn cầu đầy tham vọng mà các chuyên gia nhận định có thể ẩn chứa những mục tiêu chiến lược rộng lớn hơn nhiều, bao gồm cả các chức năng quân sự và kiểm soát truyền thông.

Khởi động tham vọng không gian

Đợt phóng diễn ra vào ngày 23/3 lúc 20:24 giờ Moskva tại sân bay vũ trụ quân sự Plesetsk, sử dụng tên lửa đẩy Soyuz-2.1B. Sự kiện này đánh dấu bước đầu tiên trong việc xây dựng hạ tầng dự kiến sẽ sở hữu ít nhất 300 vệ tinh vào năm 2030.

“Việc phóng đánh dấu sự chuyển dịch từ giai đoạn thử nghiệm sang việc tạo ra một dịch vụ truyền thông,” Bureau 1440 thông báo trên Telegram. “Đội ngũ Bureau 1440 đã hoàn thành hành trình này trong 1.000 ngày, khoảng thời gian giữa việc phóng các vệ tinh thử nghiệm và vệ tinh sản xuất thương mại.”

Mục tiêu của dự án là cung cấp truy cập internet băng thông rộng với tốc độ lên tới 1 gigabit mỗi giây (Gbps) cho mỗi thiết bị người dùng cuối, với độ trễ tín hiệu tối đa 70 mili-giây.

Mục đích kép: Dân sự và Quân sự

Hệ thống này nhiều lần bị đem so sánh với Starlink, hệ thống đã chứng minh vai trò sống còn trong việc liên lạc cho các đơn vị quân sự trong cuộc xung đột tại Ukraine. Thực tế, theo các báo cáo, Kiev đã từng làm gián đoạn liên lạc của một số đơn vị Nga dựa vào Starlink bằng cách áp dụng các hạn chế đối với các thiết bị đầu cuối trái phép.

Trong bối cảnh đó, dự án Rassvet xuất hiện như một nỗ lực xây dựng hạ tầng vệ tinh chủ quyền, có thể được sử dụng cho cả mục đích dân sự và quân sự.

Tính chất "kép" của dự án Rassvet còn rõ ràng qua một số chi tiết vận hành. Việc phóng vệ tinh không phải do cơ quan vũ trụ Roscosmos thực hiện mà mà do Bộ Quốc phòng Nga tiến hành qua sân bay vũ trụ Plesetsk.

Vitalij Egorov, một chuyên gia về không gian, nhận định: “Giống như mọi vệ tinh dành cho truyền thông, chúng cũng có khả năng thực hiện các chức năng quân sự. Cho thấy hiệu quả cao của Starlink trên chiến trường, Rassvet chắc chắn cũng sẽ được sử dụng ở đó.”

Thách thức cạnh tranh với Starlink

Mặc dù so sánh với Starlink, nhưng theo Egorov, vệ tinh Rassvet tương đồng hơn với hệ thống OneWeb vì Rassvet định hướng phục vụ các công ty thương mại, doanh nghiệp nhà nước và khách hàng chính phủ. Rassvet dự kiến đạt khoảng 350 vệ tinh vào năm 2030, trong khi Starlink hiện đã có hàng nghìn vệ tinh.

Thách thức lớn nhất đối với Bureau 1440 sẽ không phải là đưa vệ tinh vào quỹ đạo mà là công nghiệp hóa hệ thống ở quy mô lớn. Để đạt được chòm sao khoảng 300 vệ tinh trong vài năm tới, công ty cần khả năng sản xuất một hoặc hai vệ tinh mỗi tuần—một tốc độ mà ngành công nghiệp vũ trụ Nga chưa từng đạt được cho đến nay.

Một thách thức khác liên quan đến việc phát triển các thiết bị đầu cuối nhẹ hơn và rẻ hơn. Các thiết bị của Rassvet hiện lớn và nặng hơn nhiều so với Starlink, gây ra những hạn chế nhất định.

Khác biệt về quỹ đạo và cấu hình

Một sự khác biệt quan trọng nằm ở cấu hình quỹ đạo. Starlink được thiết kế chủ yếu để cung cấp phủ sóng cho các khu vực đông dân cư. Do đó, số lượng vệ tinh bay qua các vĩ độ cao tương đối ít.

Ngược lại, Bureau 1440 đã chọn quỹ đạo gần cực, với độ nghiêng 81,4 độ. Điều này có nghĩa là các vệ tinh sẽ bay qua lãnh thổ theo hướng từ nam xuống bắc, bao phủ toàn bộ nước Nga. Tín hiệu sẽ ổn định tại cả Crimea và Chukotka cũng như các vùng cực, cho thấy hạ tầng này được thiết kế để phục vụ khách hàng thể chế và doanh nghiệp tại các vùng sâu vùng xa hoặc khó tiếp cận.

Theo Bureau 1440, chòm sao vệ tinh hoạt động ở quỹ đạo thấp Trái Đất ở độ cao khoảng 800 km, trong khi vệ tinh của Starlink được đặt ở quỹ đạo khoảng 550 km hoặc ít hơn.

Chủ quyền kỹ thuật số và chiến lược

Theo báo cáo của Novye Izvestija, Bureau 1440 được thành lập năm 2020 với tư cách là một chi nhánh của Megafon. Năm 2022, công ty đổi tên và được sáp nhập vào Iks Holding. Đáng chú ý, Iks Holding cũng được cho là tham gia phát triển các hệ thống giám sát và trình chặn internet, được sử dụng ở Nga để chặn lưu lượng trực tuyến và các nền tảng nhắn tin như WhatsApp và Telegram.

Chi tiết rằng một trong những quản lý cấp cao của Iks Holding là con trai của Phó Giám đốc tình báo đầu tiên của Nga cho thấy mối liên hệ trực tiếp với chính phủ. Các chuyên gia cho rằng điều này tiết lộ bản chất thực sự của dự án: không chỉ là một chòm sao vệ tinh, mà là một hạ tầng cho chủ quyền kỹ thuật số và cho những cuộc chiến tranh trong tương lai, nơi cuộc đối đầu sẽ diễn ra cả ở độ cao hàng trăm dặm bên trên đầu chúng ta.