RFK Jr. có thể đảo lộn cách phân loại khuyến nghị vaccine tại Mỹ

Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ (HHS) dưới sự lãnh đạo của Bộ trưởng Robert F. Kennedy Jr., một người nổi tiếng với quan điểm chống vaccine, đang xem xét việc thay đổi cách phân loại và mô tả các khuyến nghị tiêm chủng quốc gia. Động thái này mở ra khả năng các loại vaccine hiện được xem là "định kỳ" (routine) hoặc "phổ cập" (universal) có thể bị thay thế bằng những nhãn mác mơ hồ, có điều kiện hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến cách người dân tiếp cận và tin tưởng vào tiêm chủng.

Đề xuất gây tranh cãi từ Bộ trưởng Y tế

Theo tài liệu dài 10 trang được đăng trên Federal Register vào thứ Hai, ông Kennedy đã đặt ra hàng loạt câu hỏi về hệ thống phân loại vaccine hiện tại và kêu gọi công chúng đóng góp ý kiến. Các ý tưởng đưa ra bao gồm việc thay đổi tên gọi của các khuyến nghị hiện hành sang các cụm từ như "được khuyến nghị có điều kiện" (recommended with qualification) hoặc "dựa trên quyết định lâm sàng chung" (shared clinical decision-making).

Hạn chót để gửi ý kiến công chúng cho các câu hỏi và đề xuất này là ngày 20 tháng 9. Đáng chú ý, cho đến nay vẫn chưa có quy định hay khuyến nghị chính thức nào được ban hành, nhưng riêng việc đặt ra các câu hỏi về tính "phổ cập" của vaccine đã đủ gây lo ngại cho giới y tế công cộng.

Hệ thống 3 cấp độ khuyến nghị hiện tại

Hiện nay, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) dựa trên khuyến nghị của Ủy ban Cố vấn về Thực hành Tiêm chủng (ACIP) — một hội đồng gồm các chuyên gia độc lập — để đưa ra 3 cấp độ khuyến nghị vaccine:

• Định kỳ (Routine): Khuyến nghị mọi người nên tiêm, được xem là phổ cập. Ví dụ: vaccine sởi, bại liệt.
• Dựa trên rủi ro (Risk-based): Chỉ những nhóm đối tượng có nguy cơ cao mới nên tiêm. Ví dụ: vaccine viêm gan A cho người đi du lịch vùng dịch.
• Quyết định lâm sàng chung (SCDM): Một khuyến nghị linh hoạt nhưng ít phổ biến, dựa trên đặc điểm, giá trị và sở thích của bệnh nhân cùng nhận định của bác sĩ điều trị. Ví dụ: vaccine HPV cho một số nhóm tuổi nhất định.

Tại sao việc thay đổi này gây lo ngại?

Giới chuyên gia y tế lo ngại rằng việc hạ cấp các khuyến nghị vaccine từ "định kỳ" sang các nhãn mác mang tính điều kiện sẽ tạo ra sự hoang mang cho công chúng. Cụ thể:

Nếu một loại vaccine không còn được gọi là "phổ cập" mà chuyển sang "được khuyến nghị có điều kiện", nhiều người có thể hiểu nhầm rằng vaccine đó là không cần thiết hoặc không an toàn.

Điều này đặc biệt nguy hiểm trong bối cảnh tỷ lệ tiêm chủng ở trẻ em Mỹ đã có dấu hiệu sụt giảm sau đại dịch COVID-19, một phần do làn sóng thông tin sai lệch về vaccine lan truyền trên mạng xã hội.

Bối cảnh cho độc giả Việt Nam

Tại Việt Nam, hệ thống tiêm chủng mở rộng (TCMR) do Bộ Y tế quản lý cũng dựa trên các khuyến nghị từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các nghiên cứu dịch tễ trong nước. Việc Mỹ — một quốc gia có ảnh hưởng lớn đến các tổ chức y tế toàn cầu — thay đổi cách phân loại vaccine có thể tạo ra hiệu ứng domino. Các quốc gia đang phát triển như Việt Nam cần theo dõi sát sao diễn biến này để tránh bị ảnh hưởng bởi những thay đổi mang tính chính trị, không dựa trên bằng chứng khoa học.

Kết luận

Dù RFK Jr. mới chỉ dừng lại ở việc đặt câu hỏi và thu thập ý kiến, nhưng định hướng của ông là rất rõ ràng: làm suy yếu niềm tin vào hệ thống tiêm chủng quốc gia. Trong khi các nhà khoa học và cơ quan y tế công cộng cảnh báo về hậu quả khôn lường, thì những thay đổi này, nếu được thực thi, sẽ là một bước lùi lớn đối với sức khỏe cộng đồng không chỉ ở Mỹ mà còn trên toàn thế giới.