Săn nấm bằng AI là toa thuốc dẫn đến chuyến đi 'tệ hại'

AI nhận dạng nấm vẫn tỏ ra 'mù tịt' trong bài kiểm tra sinh tử, khiến việc hỏi chatbot để phân biệt nấm ăn được với nấm độc trở thành trò chơi may rủi nguy hiểm.

Một thử nghiệm mới của kỹ sư phần mềm người Ba Lan, Piotr Migdał, cho thấy ngay cả các mô hình AI tiên tiến nhất hiện nay cũng không đáng tin cậy để xác định các loài nấm. Kết quả chỉ ra rằng việc sử dụng AI như một 'chuyên gia nấm học' có thể dẫn đến những hậu quả chết người.

Kết quả kiểm tra: Gemini dẫn đầu nhưng vẫn không an toàn

Piotr Migdał, kỹ sư sáng lập tại công ty phân tích AI Quesma, đã tiến hành thử nghiệm với bộ dữ liệu gồm 55 loài nấm (bao gồm cả loài an toàn và gây chết người) của Đan Mạch, Ba Lan và quốc tế. Ông đã chạy 1.040 bức ảnh qua 16 mô hình AI phổ biến như ChatGPT, Qwen và Gemini.

Kết quả cho thấy mô hình Gemini-3.8-flash là tốt nhất với tỷ lệ đoán đúng 65% ở lần thử đầu tiên. Tuy nhiên, con số này đồng nghĩa với việc có tới 35% khả năng mô hình sẽ xác định sai loài nấm mà người dùng đang cầm trên tay.

Mô hình Qwen3.8-27b hoạt động kém nhất với chỉ 13% độ chính xác trong lần đoán đầu tiên.

Sai lầm nguy hiểm chết người

Điều đáng sợ nhất không nằm ở tỷ lệ sai lầm, mà ở tính chất của các sai lầm đó. Migdał cảnh báo: "Những lỗi nguy hiểm không phải là ngẫu nhiên. Một loài nấm mạng độc (webcap) đã bị gọi nhầm thành nấm chanterelle ăn được - cùng một sai lầm gây chết người của những người hái nấm."

Cụ thể hơn:

• Nấm tử thần (death cap) bị nhầm là nấm ăn được tới 16%
• Nấm phễu kẻ ngốc (fool's funnel) bị nhầm tới 48%
• Nấm dapperling gây chết người bị nhầm tới 31%

Một lần nữa, Qwen3.8-27b lại đứng đầu danh sách đen khi gọi nấm độc là nấm ăn được tới 36% thời gian. Trong khi đó, mô hình Meta's Muse-spark-1.2 của Meta lại có tỷ lệ dương tính giả chỉ 8%, nhưng Migdał cho rằng đó là vì mô hình này thường xuyên từ chối đưa ra dự đoán - một quyết định khôn ngoan.

Lời khuyên dành cho người Việt và người hái nấm

Ở Việt Nam, việc hái nấm rừng không quá phổ biến như ở châu Âu, nhưng các vụ ngộ độc nấm vẫn thường xuyên xảy ra ở khu vực miền núi phía Bắc và Tây Nguyên. Với người dân địa phương hay du khách ưa khám phá, lời khuyên quan trọng nhất vẫn là: không bao giờ dựa vào AI để xác định nấm ăn được.

"Đừng ăn nấm chỉ vì AI nói nó an toàn", Migdał cảnh báo.

Migdał, người mang dòng máu Ba Lan và lớn lên với truyền thống hái nấm của gia đình, cũng thừa nhận ngay cả con người được đào tạo bài bản cũng khó phân biệt một số loài nấm. Ông chia sẻ: "Tôi rất thích ăn nấm, chỉ cần chiên với bơ và muối là đủ. Nhưng tôi chỉ đi cùng những người mà tôi tin tưởng."

Mặc dù tử vong do ngộ độc nấm hiếm gặp, nhưng hậu quả của việc ăn nhầm nấm độc có thể là ảo giác hoặc tổn thương gan nghiêm trọng. Vì vậy, khi không chắc chắn, hãy chọn những loài nấm không có loài giả mạo nguy hiểm, hoặc tốt nhất là mua nấm từ các nguồn đáng tin cậy.

Bộ dữ liệu của Migdał đã được công bố rộng rãi để các nhà nghiên cứu và người quan tâm có thể kiểm tra thêm ở địa phương của họ.