Suy nghĩ sẽ trở thành một thú vui

Có những dòng chữ rất khó viết, bởi tôi cảm giác như đang tự đào mồ chôn mình. Các hệ thống AI đang tiến bộ với tốc độ chóng mặt, và điều đó đang đặt ra câu hỏi lớn về tương lai của chính hoạt động suy nghĩ con người.

Minh họa về làn sóng AI trong công việc tri thức

Từ bản phát hành ChatGPT còn vụng về đầu năm 2022 — khi nó không thể đếm đúng số chữ "a" trong tên tôi (nó khẳng định là hai) — chúng ta đã đi tới việc OpenAI công bố các bài báo toán học, trong đó một mô hình AI nội bộ giải được hàng trăm bài toán trước đây còn bỏ ngỏ.

Ba động lực đưa AI lên ngôi

Nếu gạt sang một bên những tranh luận triết học, các lập luận thực tế về ưu thế của tư duy con người — dựa trên những lý do như ảo giác (hallucination) hay thiên kiến — ngày càng giống như một cuộc phòng thủ ở tuyến sau. Với phần lớn công việc nhận thức ngày nay, "chữ đã viết trên tường": AI sẽ tiếp quản.

Ba yếu tố đang thúc đẩy sự thống trị của AI trong môi trường làm việc hiện đại là hiệu suất tốt hơn, chi phí thấp hơn và tính sẵn sàng cao hơn.

• Hiệu suất: Năng lực của các mô hình AI đang tăng vọt trên mọi phương diện — nhận thức, xử lý và sáng tạo tri thức, suy luận, phán đoán và hành động tự chủ. Trong khi đó, kỹ năng xử lý thông tin của con người vốn đã thấp ở người trưởng thành, lại còn đang giảm ở học sinh, sinh viên.
• Chi phí: Nhờ các khoản đầu tư khổng lồ và tiến bộ khoa học, chi phí của AI không ngừng giảm. Các thế hệ mô hình sau vừa mạnh hơn vừa rẻ hơn, còn mô hình cũ chỉ được giữ lại để đảm bảo tương thích ngược.
• Tính sẵn sàng: AI có thể hoạt động suốt ngày đêm, không cần nghỉ ngơi hay giải lao. Nó còn giúp giảm bớt tình trạng thiếu hụt lao động do xu hướng nhân khẩu học hoặc khoảng cách kỹ năng gây ra.

Hàng nghìn tỷ USD đầu tư vào trung tâm dữ liệu dự kiến đến năm 2030 sẽ đưa thêm một lượng lớn năng lực xử lý AI lên trực tuyến.

Khi lao động trí tuệ bị thách thức

Như mọi cuộc cách mạng công nghệ trong quá khứ, việc thay thế lao động nhận thức bằng AI chắc chắn sẽ vấp phải sự phản kháng quyết liệt. Lần này, sự phản kháng sẽ còn gay gắt hơn, bởi khác với những cuộc cách mạng trước đây vốn tác động tới lao động chân tay, AI đang thách thức chính tầng lớp lao động tri thức — những người nắm chuyên môn đặc thù, quyền kiểm soát thông tin và quyền ra quyết định, qua đó nắm giữ nhiều quyền lực kinh tế và tổ chức hơn.

Các chính phủ sẽ tìm cách kìm hãm AI thông qua quy định và thuế. Nhưng những biện pháp như vậy đã không ngăn được các cuộc cách mạng trong quá khứ, nên chẳng có lý do gì để tin rằng lần này chúng sẽ hiệu quả.

Máy móc đã biến phần lớn hoạt động thể chất từ nhu cầu tất yếu thành lựa chọn; theo cách tương tự, AI sẽ tách rời suy nghĩ của con người khỏi mục đích kinh tế của nó.

Vậy số phận của tư duy con người sẽ ra sao? Theo quan điểm của tôi, lao động nhận thức sẽ thu hẹp dần. Suy nghĩ sẽ ngày càng trở thành một thú vui tiêu khiển, giống như săn bắn sau khi động vật được thuần hóa, thư pháp sau khi có in ấn, nghề mộc sau khi công nghiệp hóa, và cưỡi ngựa sau khi có ô tô.

Chuẩn bị cho một thời đại mới

Tôi xin kết lại bằng suy nghĩ của mình về cách chuẩn bị và sống qua giai đoạn chuyển đổi này.

Theo tôi, việc xây dựng thế giới do AI dẫn dắt, vượt qua những gập ghềnh trên con đường, và chuẩn bị cho một cuộc sống trọn vẹn trong môi trường mà AI thống trị công việc nhận thức sẽ vô cùng khắt khe, căng thẳng và đầy thách thức về mặt trí tuệ. Đó chính là bản chất của các cuộc cách mạng.

Chuyển đổi từ lao động trí tuệ sang thú vui tinh thần

Do đó, chúng ta cần:

• Bám sát và tận dụng những tiến bộ của AI.
• Linh hoạt, dễ thích nghi và kiên cường.
• Xây dựng một cuộc sống có mục đích và ý nghĩa vượt ra ngoài công việc.

Thách thức phía trước của tôi là chuyển từ việc kiếm sống bằng suy nghĩ sang việc biến suy nghĩ thành một phần của cuộc sống đáng sống.