Synaptics gửi thư đe dọa bằng sáng chế chặn driver DisplayLink

Sự việc cho thấy bằng sáng chế phần mềm vẫn là rào cản lớn với cộng đồng mã nguồn mở, ngay cả khi các cuộc tranh luận hiện nay chủ yếu xoay quanh việc phát triển bằng LLM (mô hình ngôn ngữ lớn).

Xuất phát từ một chiếc dock chạy kém

Mike Lothian sở hữu một dock Dell dùng chipset DisplayLink — công nghệ bị Synaptics mua lại vào năm 2022 — và theo anh, thiết bị này chạy rất kém trên Linux: driver liên tục bị treo. Anh quyết định tự viết driver mới với sự hỗ trợ của LLM, bằng ngôn ngữ Rust, đặt tên là Vino, và gửi bản vá đầu tiên lên danh sách thư dri-devel của nhân Linux dưới dạng RFC vào ngày 17 tháng 6.

Synaptics chỉ phân phối DisplayLink Manager (DLM) dưới dạng nhị phân, chỉ cho nền tảng x86 và chỉ qua kho APT cho Ubuntu. Hãng có duy trì một module nhân ngoài cây mã nguồn mở là EVDI (Extensible Virtual Display Interface), tương thích với DRM của Linux, nhưng phần lõi vẫn là công nghệ độc quyền tên DL3: nén và giải nén luồng dữ liệu hình ảnh, âm thanh và USB trên một kênh truyền (ở đây là USB 3).

Từ yêu cầu giúp đỡ đến thư đe dọa

Lothian mở issue trên GitHub của EVDI, gửi email trực tiếp cho Łukasz Spintzyk của Synaptics và báo cáo vài lỗi trong EVDI. Ngày 20 tháng 7, anh nhận được hồi âm từ Michal Lukaszek, người này giải thích DisplayLink không phải chuẩn mở, được bảo hộ bởi "danh mục bằng sáng chế đáng kể" ở nhiều khu vực pháp lý, trong đó có Vương quốc Anh, và rằng một bản triển khai độc lập hay clean-room (viết lại từ đầu, không sao chép mã) cũng không chắc tránh được vi phạm bằng sáng chế.

Ngày 17 tháng 8, Andrew Bateman, trợ lý tổng cố vấn sở hữu trí tuệ của Synaptics, gửi thư cease-and-desist (yêu cầu chấm dứt hành vi bị coi là vi phạm), kèm phụ lục liệt kê 125 bằng sáng chế nhưng không nêu rõ bằng sáng chế nào bị xâm phạm. Thư đưa ra 8 yêu cầu, gồm dừng phát triển phần mềm bị cho là vi phạm, rút mọi tài liệu đã gửi cho người duy trì nhân Linux, danh sách thư, nền tảng lưu trữ mã và các bản phân phối, đồng thời ký xác nhận tuân thủ trước ngày 28 tháng 8.

Thay vì tuân thủ, Lothian công bố phiên bản thứ ba của Vino lên dri-devel ngày 26 tháng 8. Anh cho biết hai phiên bản trước "chưa từng bật sáng được màn hình", còn bản mới điều khiển được ba thế hệ dock DL3 mà không cần phần mềm của hãng. Bản vá này không nhận được đánh giá thực chất nào ngoài vài nhận xét tự động từ Sashiko.

Leo thang chi phí và phản hồi của OIN

Lothian đề nghị Synaptics cung cấp claim chart — bảng đối chiếu từng điều khoản bằng sáng chế với đoạn mã cụ thể — và đặt câu hỏi về cam kết của Synaptics với OIN (Open Invention Network), tổ chức cấp phép chéo nhằm bảo vệ các dự án mã nguồn mở khỏi kiện tụng bằng sáng chế. Anh cho biết mình cũng đã trở thành người được cấp phép của OIN.

Ngày 19 tháng 9, Bateman trả lời rằng Synaptics đang ghi nhận hành vi vi phạm và sẽ gửi tài liệu đối chiếu trong hai tuần, kèm yêu cầu bồi thường tài chính. Ngày 5 tháng 10, hãng gửi hai claim chart cho bằng sáng chế Anh GB2484736B ("Display control device") và GB2485613B ("Image generation"), đều nộp năm 2010 và công bố năm 2012, đặt hạn chót ngày 11 tháng 10. Nếu không tuân thủ, Synaptics sẽ đòi 25.000 USD để bù chi phí lập tài liệu, và mức này tăng thêm 25.000 USD mỗi tuần. Sau khi Lothian xin gia hạn vì đang đi nghỉ, hạn được dời tới ngày 18 tháng 10, với cam kết không gia hạn thêm.

OIN sau đó kết luận rằng danh mục của họ không bảo vệ trường hợp này. Giám đốc điều hành Keith Bergelt giải thích Định nghĩa Hệ thống Linux của OIN loại trừ rõ ràng codec (thành phần thực hiện biến đổi luồng video, ảnh tĩnh hoặc âm thanh) trừ khi được nêu cụ thể trong danh sách thành phần. OIN khuyến nghị Lothian tìm luật sư tại Anh, nhưng đầu mối đó không thành công.

Kết cục hiện tại

Lothian đã gỡ kho GitHub để tuân thủ yêu cầu, không đưa Vino lên nhân Linux và chỉ có thể tiếp tục với những thành phần không bị ảnh hưởng: "Bản thân Vino phải nằm im cho đến khi mọi chuyện được giải quyết, tôi không đủ khả năng tự bảo vệ trước Synaptics."

Trớ trêu thay, ngày 7 tháng 10, một người của Synaptics cuối cùng đã phản hồi pull request Lothian mở trước đó. Anh nói sẽ không trả lời: "Không thể vừa đe dọa kiện tôi vừa hỏi 'bạn cập nhật pull request được không?'"

Góc nhìn

Với các kỹ sư và doanh nghiệp Việt Nam dùng dock DisplayLink cho laptop Linux, sự việc này là lời nhắc rằng phần cứng "chạy được trên Windows" chưa chắc có driver đầy đủ trên Linux, và không nên coi các dự án driver cộng đồng là bảo đảm lâu dài. Khi chọn thiết bị ngoại vi cho đội phát triển, nên ưu tiên giải pháp dùng chuẩn mở và driver nằm sẵn trong nhân, hoặc kiểm tra kỹ mức hỗ trợ trước khi mua hàng loạt.

Câu chuyện cũng đáng lưu ý cho những ai dùng AI để dịch ngược giao thức phần cứng rồi công bố mã: việc viết độc lập không tự động miễn trừ rủi ro bằng sáng chế, và chi phí pháp lý có thể vượt xa lợi ích của một dự án cá nhân. Các nhóm mã nguồn mở nên tìm hiểu trước phạm vi bảo vệ của OIN và cân nhắc tư vấn pháp lý trước khi đưa những phần lõi độc quyền lên danh sách thư công khai.