Teravolt muốn 'thâu tóm' các ngành công nghiệp cũ để đáp ứng nhu cầu năng lượng cho AI

Giữa lúc nhu cầu năng lượng cho trí tuệ nhân tạo tăng vọt, một công ty hạ tầng AI có trụ sở tại London đang theo đuổi chiến lược đầy tham vọng: chuyển đổi các cơ sở công nghiệp cũ thành trung tâm dữ liệu, thay vì chờ đợi xây dựng hạ tầng lưới điện mới.

Bài toán năng lượng chưa có lời giải

Thị trường AI hiện tại đang cho thấy nhiều dấu hiệu bất ổn. Các ông lớn siêu quy mô (hyperscaler) của Mỹ được cho là đã gánh khoản nợ lên tới 220 tỷ USD trong năm qua. Hai nhà phát triển mô hình AI hàng đầu của Mỹ vẫn chưa chứng minh được khả năng sinh lời. Trong khi đó, công chúng Mỹ bắt đầu phản đối việc xây dựng các trung tâm dữ liệu phục vụ nhu cầu AI dự kiến.

Bất chấp những hoài nghi về tính khả thi và yếu tố chính trị, câu hỏi vẫn chưa có lời đáp: thế giới sẽ lấy đâu ra nguồn điện để duy trì ngành công nghiệp AI như kỳ vọng?

Theo dự báo của Gartner, nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu toàn cầu sẽ đạt 132 GW vào năm 2026, tăng từ 104 GW năm 2025 và lên tới 290 GW vào năm 2030. Morgan Stanley dự đoán nhu cầu trung tâm dữ liệu tại Mỹ có thể lên tới 74 GW vào năm 2028, với mức thiếu hụt dự kiến khoảng 49 GW.

Đến năm 2036, Teravolt dự báo nhu cầu AI sẽ cần tới 410 GW, trong khi lưới điện chỉ có thể đáp ứng khoảng 170 GW — tương đương mức thiếu hụt 240 GW.

Nút thắt về tốc độ triển khai

Vấn đề nằm ở sự chênh lệch về thời gian. Một trung tâm dữ liệu có thể được xây dựng trong 1 đến 3 năm, nhưng để xây dựng hạ tầng lưới điện mới, cần tới 5 đến 15 năm cho các khâu quy hoạch, cấp phép và thi công, theo tính toán của Teravolt.

Hệ quả là: một số dự án AI sẽ không thể triển khai, một số khối lượng công việc AI sẽ phải dịch chuyển đến những khu vực còn dư thừa năng lượng, một phần năng lượng sẽ được chuyển hướng khỏi các ngành công nghiệp khác, và các cơ sở phát điện truyền thống như nhà máy than, khí đốt sẽ phải duy trì hoạt động lâu hơn dự kiến.

Tái sử dụng hạ tầng cũ: con đường nhanh nhất

Chiến lược của Teravolt tập trung vào việc tái sử dụng các tài sản năng lượng sẵn có — những nhà máy nhiệt điện cũ, khu công nghiệp hoặc nhà máy lọc dầu đã có sẵn một phần hạ tầng, giấy phép, hợp đồng và nhân sự.

Mô hình này thực chất đã diễn ra nhiều năm qua với các hoạt động đào Bitcoin, khi token AI có thể bán được với giá cao hơn token tiền mã hóa khai thác ngắt quãng. Phép toán tương tự cũng đúng với các ngành khác.

Ví dụ, Teravolt chỉ ra rằng một nhà máy luyện nhôm tạo ra 170 đến 190 USD doanh thu gộp mỗi megawatt-giờ (giả định tiêu thụ 4 đến 15 MWh cho mỗi tấn nhôm với giá nhôm khoảng 2.600 USD) sẽ hợp lý hơn nhiều nếu chuyển thành trung tâm dữ liệu AI, với doanh thu 450 đến 900 USD và EBITDA khoảng 300 USD.

Cạnh tranh về giá trị trên mỗi megawatt

Laert Karaashev, đồng sáng lập kiêm giám đốc điều hành của Teravolt, nhận định gần như mọi thứ trong ngăn xếp AI sẽ bị hàng hóa hóa — từ phần mềm, lớp điều phối, chip cho đến GPU.

"Nhưng tầng dưới cùng, tức là năng lượng, thật khó hình dung làm sao có thể hàng hóa hóa nó," ông nói.

Nói cách khác, không có cách nào nhanh chóng để đáp ứng nhu cầu năng lượng — cần nhiều năm đầu tư. Con đường nhanh hơn là "thâu tóm" các ngành công nghiệp hiện hữu, ít nhất là trong giai đoạn khối lượng công việc AI còn sinh lời cao hơn nhiều so với sản lượng công nghiệp khác.

Denis Alkhazov, nhà sáng lập kiêm tổng giám đốc, lập luận rằng biên lợi nhuận thu được từ một megawatt điện khi bán sức mạnh tính toán AI cao hơn hai bậc độ lớn so với các ngành công nghiệp truyền thống như sản xuất kim loại hay cả những canh bạc gần đây như khai thác tiền mã hóa.

"Những người tiêu thụ điện có giá trị biên thấp sẽ bị thâu tóm bởi hình thức khai thác giá trị mới từ nguồn điện," Alkhazov nói.

Ông cho rằng AI đang trên đà trở nên tự duy trì về mặt kinh tế, và dự đoán trong năm nay sẽ xuất hiện những công ty xây dựng dịch vụ AI với rất ít người nhưng nhiều tác tử AI (AI agent) và chi phí token cao.

"Quá trình này khởi đầu từ các nước phát triển, nơi mức lương cao, và sẽ sớm lan sang các khu vực khác," ông nhận định.

Đông Âu và Nam Âu là thị trường trọng tâm

Karaashev cho biết Teravolt hiện tập trung vào thị trường Đông Âu và Nam Âu, nơi vẫn còn những khu đất công nghiệp bỏ trống (brownfield) tốt để chuyển đổi với chi phí hợp lý. Tại Mỹ và Tây Âu, theo ông, "những khu đất đó đã bị đẩy giá cao gấp bốn, năm lần so với cách đây khoảng năm năm."

Thị trường Đông Âu và Nam Âu cũng phù hợp với yêu cầu về tiến độ của khách hàng Teravolt. Alkhazov cho biết phần lớn khách hàng — ví dụ các phòng thí nghiệm AI tầm trung muốn 20.000 GPU — kỳ vọng được bàn giao trong vòng 12 tháng hoặc ít hơn.

"Điều đó hoàn toàn bất khả thi ở các thị trường phương Tây. Vì vậy bạn phải sáng tạo và dịch chuyển sang những địa bàn khác để đáp ứng loại nhu cầu đó," ông nói.

Góc nhìn cho Việt Nam

Câu chuyện của Teravolt đặt ra bài toán đáng suy ngẫm cho Việt Nam, nơi đang thu hút làn sóng đầu tư trung tâm dữ liệu. Với lợi thế về giá điện cạnh tranh và các khu công nghiệp hiện hữu, việc tái sử dụng hạ tầng cũ — thay vì xây mới hoàn toàn — có thể là hướng đi tiết kiệm chi phí và rút ngắn thời gian triển khai.

Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh về năng lượng cũng là vấn đề cần tính tới: nếu các ngành công nghiệp truyền thống bị "thâu tóm" nguồn điện, bài toán cân bằng giữa phát triển AI và sản xuất công nghiệp sẽ trở nên nan giải hơn.