Thế giới công nghệ cũ đang chết dần và thế giới mới chưa thể ra đời

Thế giới công nghệ cũ đang chết dần và thế giới mới chưa thể ra đời

Chúng ta thường có xu hướng nghĩ rằng những sự kiện đơn lẻ có thể thay đổi toàn bộ thế giới trong tích tắc. Trong văn hóa phương Tây chịu ảnh hưởng của Kitô giáo, tư duy "ngày tận thế" hay "sự khai mạc mới" rất phổ biến: có một "trước", một "sự kiện", và một "sau" nơi mọi thứ hoàn toàn khác biệt. Tuy nhiên, khi nhìn nhận kỹ lưỡng hơn, đặc biệt là dưới lăng kính của triết học khoa học, những thay đổi mang tính bước ngoặt thực chất là quá trình lan tỏa kiến thức dần dần, nơi mô hình cũ và mới cùng tồn tại trong một thời gian dài.

Sự thay đổi trong ngành công nghệ

Technopoly và sự thống trị của công nghệ Mỹ

Một trong những khái niệm quan trọng để hiểu về ngành công nghệ hiện đại là "Technopoly" (Kỹ thuật trị). Trong một xã hội technopoly, những ý tưởng và tư duy duy nhất có tính hợp pháp về mặt văn hóa - xã hội là những thứ hỗ trợ hoặc được trung gian bởi công nghệ.

Vụ bắt giữ Dmitry Sklyarov vào năm 2001 vì vi phạm Đạo luật Bản quyền Thiên niên kỷ Kỹ thuật số (DMCA) của Mỹ là một điểm ngoặt. Sklyarov đã chỉ ra lỗ hổng trong phần mềm bảo vệ ebook của Adobe, một hành động nghiên cứu hợp pháp theo các tiêu chuẩn cũ. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên technopoly, việc chỉ ra sự kém cỏi của công nghệ bị coi là tội ác vì nó đe dọa vị thế thiêng liêng của hệ thống. Chính phủ Mỹ đã bảo vệ cái gọi là "văn hóa công nghệ" này, gửi đi tín hiệu rằng tư duy công nghệ không phải là lựa chọn mà là bắt buộc đối với các đồng minh.

Nền kinh tế công nghệ toàn cầu

Ngành công nghệ toàn cầu như chúng ta thấy ngày nay chỉ tồn tại nhờ vào sự bảo hộ và thống nhất chính sách do Mỹ áp đặt. Hàng tỷ người trên hàng chục quốc gia tương tác trên các nền tảng thống nhất, nơi luật lệ thực chất là luật của Mỹ.

Các quy định như GDPR của Châu Âu, dù nghe có vẻ nghiêm ngặt, thường chỉ củng cố hệ thống hiện tại bằng cách đặt ra các rào cản mà chỉ những gã khổng lồ công nghệ (chủ yếu là của Mỹ) mới có đủ nguồn lực để tuân thủ. Các công ty khởi nghiệp nhỏ gặp khó khăn, trong khi các "ông lớn" tiếp tục thống trị. Về bản chất, trò chơi công nghệ được định nghĩa và kiểm soát bởi Hoa Kỳ.

Sự suy giảm của quyền lực Mỹ

Sự suy giảm của quyền lực Mỹ

Trong hai thập kỷ qua, sự thống trị của Mỹ đã suy giảm. Cuộc khủng hoảng tài chính 2007 đã hợp pháp hóa gian lận tài chính và dẫn đến một nền kinh tế quá mức tài chính hóa. Khi thị trường chứng khoán chiếm tỷ trọng quá lớn, chúng hút hết oxy khỏi các lĩnh vực khác như nghiên cứu, giáo dục và cơ sở hạ tầng, khiến nền kinh tế mất đi khả năng cạnh tranh dài hạn.

Thêm vào đó, sự trỗi dậy của Trung Quốc và các căng thẳng địa chính trị (được mô tả trong bài viết bao gồm các cuộc khủng hoảng thương mại và năng lượng) đã làm xói mòn liên minh phương Tây. Khi Mỹ không còn khả năng duy trì sự ổn định cho trật tự thế giới cũ, các đồng minh bắt đầu tìm kiếm các con đường mới, từ việc mua dầu bằng đồng Nhân dân tệ đến sử dụng tiền điện tử, dần dần tách mình khỏi sự phụ thuộc vào đồng USD và hệ thống do Mỹ kiểm soát.

Ngành phần mềm và chiến lược kiểm soát

Trong suốt thập kỷ qua, ngành công nghiệp phần mềm đã chuyển dịch mục tiêu. Thay vì tạo ra các công cụ giúp khách hàng tạo ra giá trị, họ cố gắng kiểm soát chính các ngành nghề đó. Tại sao làm phần mềm cho khách sạn khi bạn có thể kiểm soát toàn bộ ngành khách sạn? Tại sao bán Word khi bạn có thể bán gói đăng ký Office 365?

Đỉnh điểm của chiến lược này là việc sử dụng các mô hình tạo sinh (Generative AI) để thay thế con người trong các ngành ngôn ngữ, truyền thông và văn phòng. Tuy nhiên, toàn bộ cấu trúc này được xây dựng trên nền tảng của sự thống trị toàn cầu của Mỹ. Nếu không có sức nặng của đế chế chính trị Mỹ hỗ trợ, các mô hình kinh doanh như Uber, Airbnb hay các gói đăng ký phần mềm SaaS sẽ không thể phát triển rực rỡ như vậy.

Kết luận: Giữa cái cũ và cái mới

Chúng ta đang ở trong một giai đoạn kỳ lạ: cái cũ đang chết dần nhưng cái mới chưa thể chào đời. Theo Antonio Gramsci, đây là một cuộc khủng hoảng.

Ngành công nghệ phần mềm hiện đại được xây dựng trên giả định rằng Mỹ sẽ bảo vệ và duy trì hiện trạng toàn cầu hóa. Nhưng khi nền tảng này sụp đổ, chiến lược "bắt giữ và kiểm soát" của các công ty công nghệ cũng trở nên vô nghĩa. Hiểu biết của chúng ta về cách ngành phần mềm vận hành hiện nay đang trở thành lịch sử.

Tương lai bất định của công nghệ

Ngành công nghệ đang trở thành một trong những ngành bị ghét nhất trong thời đại hiện nay. Nó được xây dựng trên nền tảng của một đế chế, và khi đế chế đó suy tàn, chúng ta không thể chắc chắn điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Liệu công nghệ sẽ đủ sức mạnh để duy trì sự kiểm soát, hay chúng ta sẽ bước vào một giai đoạn sụp đổ và phân mảnh? Câu trả lời vẫn còn bỏ ngỏ, nhưng một điều chắc chắn: thế giới công nghệ cũ đã qua rồi.