Tôi nói "không", Apple vẫn nói "có": Khi tùy chọn từ chối AI bị âm thầm gỡ bỏ

Một blogger công nghệ đã ghi lại câu chuyện đáng suy ngẫm về quyền riêng tư trên macOS. Anh phát hiện Apple Intelligence từng gửi dữ liệu cá nhân về máy chủ Apple mỗi 15 phút và đã chủ động tắt nó từ tháng 2/2025. Nhưng sau khi nâng cấp lên macOS 27, công tắc "từ chối" đó đã biến mất — trong khi tính năng thì vẫn tự động bật trở lại.

Khi "không" không còn là một lựa chọn

Điểm hấp dẫn của việc duy trì một blog cá nhân nằm ở chỗ tác giả có thể ghi lại chính xác thời điểm: 9h51 sáng thứ Tư, ngày 5/2/2025, anh phát hiện macOS 15.3 đã bật một tính năng liên tục "gọi về nhà" mỗi 15 phút kèm dữ liệu cá nhân. Anh đã nói "không" và tắt nó đi.

Ở thời điểm đó, Apple vẫn hào phóng cung cấp một tùy chọn để vô hiệu hóa tính năng này. Tuy nhiên, họ giấu phần cài đặt thứ hai sâu hơn trong hệ thống — bởi lẽ, tại sao việc nói "không" lại phải dễ dàng?

Tuần trước, tác giả đành lòng nâng cấp macOS 15 lên macOS 27 sau nhiều lần bị Apple "làm phiền". Và hôm nay, anh phát hiện ra điều tệ hại: Apple đã xóa bỏ công tắc "không".

"Ngành công nghiệp AI có nhiều khiếm khuyết, và việc từ 'đồng thuận' dường như bị thiếu trong dữ liệu huấn luyện lẫn sổ tay nhân viên công ty là một trong số đó."

Hệ sinh thái AI và vấn đề đồng thuận

Câu chuyện của blogger này phản ánh một xu hướng đáng lo ngại hơn nhiều so với một tùy chọn bị ẩn đi. Khi Apple quảng cáo tính năng deepfake hồi tháng 6, rõ ràng hãng không còn "nghĩ khác" như khẩu hiệu nổi tiếng một thời.

Khi đào sâu vào cài đặt macOS 27, tác giả tắt Siri — lần nữa. Dĩ nhiên, nhiều tiến trình Siri không thể tiêu diệt vẫn tồn tại, ngốn bộ nhớ và ghi dữ liệu liên tục. Mục đích là gì? Không ai biết. Đáng chú ý, Apple đã loại bỏ mục "Apple Intelligence" khỏi bảng điều khiển này.

Lục tung trên web, anh phát hiện Apple giấu các cài đặt dưới mục hạn chế "Screen Time" — vốn được thiết kế cho kiểm soát của phụ huynh. Những cài đặt này không tắt được Apple Intelligence nhưng lại dọn dẹp nhiều menu bằng cách ẩn các công cụ đó đi.

Điều đáng nói: tất cả rác công nghệ này được bật lại sau khi nâng cấp lên macOS 27, bất chấp việc người dùng đã tắt "Apple Intelligence & Siri" từ trước. Đó rõ ràng là một lời từ chối dứt khoát, phải không?

22,28 GB dung lượng bị chiếm dụng

Phần "kem phủ bánh" của câu chuyện là 22,28 GB dung lượng ổ đĩa bị chiếm dụng bởi Apple Intelligence. Với mức giá Apple thu 500 bảng Anh mỗi TB trên MacBook mới, tác giả ước tính mình bị "lấy cắp" khoảng 11 bảng — một con số nhỏ so với vấn đề đồng thuận thực sự.

Với người dùng Việt Nam, con số này càng đáng lưu tâm khi giá MacBook tại thị trường trong nước thường cao hơn đáng kể so với giá niêm yết quốc tế. Dung lượng bị chiếm dụng bởi các tính năng AI không mong muốn đồng nghĩa với việc người dùng phải trả tiền cho thứ họ không hề yêu cầu, hoặc phải mua máy có dung lượng cao hơn chỉ để "chứa" phần mềm không thể gỡ.

Bài học cho người dùng Việt Nam

Câu chuyện này mang đến vài lưu ý thực tế cho người dùng macOS tại Việt Nam:

• Kiểm tra dung lượng lưu trữ sau mỗi lần nâng cấp hệ điều hành, đặc biệt là các thư mục liên quan đến Apple Intelligence và Siri
• Xem lại mục Screen Time — nơi Apple ẩn nhiều cài đặt hạn chế mà người dùng thông thường ít khi để ý
• Cân nhắc thời điểm nâng cấp: việc trì hoãn cập nhật có thể giúp bạn giữ lại các tùy chọn kiểm soát trước khi chúng bị gỡ bỏ
• Sao lưu dữ liệu quan trọng trước mọi lần nâng cấp, bởi các tính năng mới thường mặc định bật và khó tắt hoàn toàn

Góc nhìn rộng hơn về ngành công nghiệp AI

Tác giả không ngần ngại gọi ngành công nghiệp AI là "đáng ghê tởm" khi nhắc đến hàng loạt vấn đề: nội dung lạm dụng trẻ em vẫn tồn tại trên các nền tảng lớn, OpenAI đối mặt hơn 50 vụ kiện về tổn hại người tiêu dùng và chết oan, còn chính OpenAI và Microsoft thừa nhận các mô hình ngôn ngữ lớn đang phá hủy web và được xây dựng trên nền tảng đánh cắp dữ liệu.

Đây không chỉ là câu chuyện về một tùy chọn bị ẩn đi. Đó là câu hỏi cốt lõi: liệu người dùng có thực sự sở hữu thiết bị họ mua và có quyền kiểm soát phần mềm chạy trên đó hay không?

Khi những người ủng hộ AI nói "cứ tắt nó đi", và khi bạn tắt thật — họ lại gỡ bỏ lựa chọn ấy. Đó là nghịch lý mà người dùng công nghệ trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam, cần ý thức rõ ràng khi ngày càng nhiều tính năng AI được nhồi nhét vào thiết bị mà không hỏi ý kiến chúng ta.