Tranh cãi mới của OpenAI hé lộ tương lai ngành toán học

OpenAI vừa gây chấn động khi tuyên bố các tác nhân AI của mình đã giải thành công một trong bảy Bài toán Thiên niên kỷ — một thành tựu toán học đỉnh cao. Tuy nhiên, niềm vui ngắn chẳng tày gang khi công ty ngay lập tức bị cáo buộc đã dựa trên công trình của các nhà nghiên cứu khác mà không ghi công, làm dấy lên cuộc tranh luận về tương lai của toán học trong kỷ nguyên AI.

Thành tựu gây tranh cãi

OpenAI công bố rằng các tác nhân của họ đã giải được bài toán Navier-Stokes, một trong những vấn đề mở quan trọng nhất trong toán học, được Viện Toán học Clay lựa chọn vào năm 2000 với giải thưởng một triệu đô la. Trước đây, chỉ có một Bài toán Thiên niên kỷ duy nhất được giải thành công.

Nhưng thay vì nhận được sự ca ngợi, thông báo này lại bị lu mờ bởi cáo buộc rằng OpenAI đã sử dụng công trình của nhà toán học Tristan Buckmaster (Đại học NYU) và Levent Alpöge (nhân viên của Anthropic) làm bàn đạp mà không ghi nhận công lao.

Buckmaster đã công bố một tài liệu chi tiết về các tương tác của ông với nhân viên OpenAI. Theo đó, OpenAI đưa ra hai lựa chọn: hoặc Buckmaster và Alpöge đăng công trình của họ trước và OpenAI sẽ đăng giải pháp Navier-Stokes vào ngày hôm sau, hoặc Buckmaster có thể hợp tác với OpenAI nhưng loại Alpöge khỏi danh sách tác giả vì anh làm việc cho Anthropic — đối thủ lớn nhất của OpenAI.

Câu hỏi về sự độc lập của AI

Các nhà nghiên cứu cho rằng khả năng OpenAI sử dụng công trình của Buckmaster và Alpöge là hoàn toàn có thể. Cả hai nhóm đều sử dụng phương pháp tiếp cận do các nhà toán học Diego Córdoba và Luis Martínez-Zoroa tiên phong — một hướng đi được đánh giá là có triển vọng.

OpenAI phủ nhận cáo buộc và khẳng định không có tác nhân hay nhân viên nào truy cập vào dữ liệu của Buckmaster và Alpöge. Tuy nhiên, giới quan sát nghi ngờ vì OpenAI từng không kiểm soát được hành vi của chính các tác nhân của mình trong vụ hack Hugging Face.

Vấn đề lớn hơn: Tương lai của toán học

Dù sự thật ra sao, câu chuyện này đặt ra một vấn đề sâu sắc hơn. Buckmaster và Alpöge mất gần một năm hợp tác với các mô hình AI công khai nhưng không đạt được giải pháp hoàn chỉnh. Trong khi đó, OpenAI dùng một mô hình nội bộ, chạy khoảng 10.000 tác nhân song song với chi phí hàng triệu đô la để giải trong vài ngày.

"Rất ít nhà toán học có được nguồn lực ở quy mô đó," — Javier Gómez-Serrano, giáo sư toán tại Đại học Brown, nhận định.

Điều này tạo ra một viễn cảnh đáng lo ngại: toán học đang dần trở thành "sân chơi riêng" của các công ty AI lớn với mô hình nội bộ mạnh mẽ, ngân sách khổng lồ và thiếu tinh thần hợp tác học thuật vốn là nền tảng của sự tiến bộ toán học.

Giá trị của sự vấp ngã

Nhà toán học nổi tiếng Terence Tao (UCLA) cảnh báo rằng những sai lầm và hướng đi sai trong quá trình giải toán có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của lĩnh vực này:

"Trong hầu hết các trường hợp, các bài toán được đặt ra không chỉ vì muốn lời giải, mà vì những nỗ lực giải quyết chúng thúc đẩy sự phát triển sâu rộng của toán học. Giải bài toán quá sớm bằng AI mà không có sự minh bạch có thể tạo ra tác động tiêu cực cho tiến bộ toán học nói chung."

Con người có thể giải chậm hơn AI, nhưng trong quá trình đó họ khám phá ra những phương pháp mới, tạo ra những nhánh nghiên cứu mới và truyền cảm hứng cho đồng nghiệp. Nếu AI thay thế hoàn toàn và các công ty giữ kín quá trình — bao gồm cả những sai lầm — thì những lợi ích vô hình này sẽ biến mất.

Có một tia hy vọng mỏng manh trong câu chuyện này: nếu OpenAI thực sự bị ảnh hưởng bởi công trình của Buckmaster và Alpöge, điều đó chứng minh rằng khả năng lựa chọn hướng nghiên cứu của con người vẫn đóng vai trò thiết yếu. Nhưng câu hỏi lớn đặt ra là liệu điều này có còn đúng trong tương lai khi AI ngày càng tự chủ hơn — hay toán học sẽ trở thành một lĩnh vực chỉ dành cho những tập đoàn có đủ tiềm lực "đốt tiền" vào suy nghĩ?