Trẻ em Anh: Đạo luật An toàn Trực tuyến 'Không Tạo Ra Khác Biệt Nào'

Thanh thiếu niên tại Anh lên tiếng rằng Đạo luật An toàn Trực tuyến (OSA) "hoàn toàn không tạo ra khác biệt nào" đối với khả năng tiếp cận nội dung độc hại của các em trên mạng. Thanh tra trẻ em Anh, bà Dame Rachel de Souza, bày tỏ sự phẫn nộ với cơ quan quản lý truyền thông Ofcom vì hàng loạt thất bại trong việc thực thi luật, đồng thời kêu gọi cần có những biện pháp mạnh mẽ và linh hoạt hơn.

OSA chỉ tập trung vào nội dung, bỏ qua thiết kế gây nghiện

Trong phiên điều trần mở đầu của Ủy ban Truyền thông và Kỹ thuật số Thượng viện Anh về việc thực thi OSA, bà de Souza cho biết những đứa trẻ mà bà gặp gỡ hầu như không hiểu đạo luật này nhằm mục đích gì. Điểm mấu chốt trong chỉ trích của bà là OSA tập trung quá nhiều vào việc kiểm duyệt nội dung xấu, thay vì xử lý các tính năng thiết kế có khả năng gây hại trên chính nền tảng xã hội.

"Tôi thực sự bực bội vì không có bằng chứng cứng nào cho thấy OSA đã thay đổi một cách có ý nghĩa cách vận hành của các nền tảng mạng xã hội."

Bà de Souza cũng chỉ ra rằng giới chính trị gia Anh từng thúc đẩy các quy định kiểm soát những tính năng thiết kế này, nhưng đến nay vẫn chưa có gì được hiện thực hóa. Trong khi đó, áp lực pháp lý tại Mỹ vừa buộc Meta phải nhượng bộ đáng kể về an toàn trẻ em.

Bài học từ thỏa thuận 18 tỷ USD của Meta

Những lo ngại về thiết kế gây nghiện của ứng dụng không phải là mới, nhưng chúng trở lại tâm điểm sau khi Meta đề xuất thỏa thuận dàn xếp trị giá 18 tỷ USD trong một vụ kiện an toàn trẻ em tại Mỹ. Theo đó, Meta sẽ áp dụng giới hạn hai giờ sử dụng mỗi ngày cho người dùng dưới 18 tuổi trên Facebook và Instagram, cùng các biện pháp nhắc nhở người dùng ngừng lướt vô tội vạ và hạn chế sử dụng trong giờ học và ban đêm.

Đề xuất này cũng cho phép trẻ em lựa chọn không xem các bảng tin được xếp hạng theo thuật toán. Bà de Souza nhận xét điều này đáp ứng trực tiếp những lo ngại mà bà và các nhà lập pháp Anh đã nêu ra. Bà cho rằng OSA "không đủ linh hoạt" và "không theo kịp thời đại", đồng thời đề nghị Ofcom và các nhà lập pháp nên tìm cách đạt được kết quả tương tự như hệ thống pháp lý Mỹ, ngay cả khi phải sửa đổi luật.

'Phẫn nộ' với Ofcom

Không chỉ chỉ trích đạo luật, bà de Souza còn tuyên bố sẽ sử dụng quyền hạn pháp lý của mình để buộc Ofcom cung cấp các bản đánh giá rủi ro an toàn mà các công ty công nghệ phải nộp. Bà cho biết Ofcom đã từ chối chia sẻ các tài liệu này với bà, dù bà là "người có vai trò bảo vệ trẻ em cao cấp nhất tại quốc gia này". Ofcom viện dẫn Mục 393(1) của Đạo luật Truyền thông 2003, vốn hạn chế việc tiết lộ thông tin thu thập được trong quá trình quản lý.

Bà de Souza cũng thừa nhận Ofcom đã có những động thái tích cực hơn, như can thiệp vào vụ ứng dụng chỉnh sửa ảnh khỏa thân Grok và điều tra các công ty khiêu dâm vi phạm quy định xác minh độ tuổi. Tuy nhiên, bà cho rằng Ofcom vẫn chưa "đủ răng" và chỉ đang phản ứng với các tác hại thay vì dự đoán trước chúng.

"Khi tôi nói chuyện với trẻ em trên khắp đất nước, những điều khiến chúng lo lắng là AI, các ứng dụng 'khỏa thân hóa'... đó là những tác hại mới và chúng ta cần Ofcom đi trước đón đầu. Tôi không nghĩ họ đang làm vậy."

Cần phạt tiền lớn và hành động sớm

Bà de Souza kêu gọi các chính trị gia Anh trao cho Ofcom sức mạnh thực sự để theo đuổi các tổ chức vi phạm, đồng thời chỉ trích các bộ quy tắc an toàn trẻ em của Ofcom vì chúng "giống tài liệu kỹ thuật cho các công ty công nghệ hơn là biện pháp bảo vệ được thiết kế cho trẻ em". Bà yêu cầu Ofcom "sử dụng mọi quyền hạn", áp dụng "những khoản tiền phạt lớn" và hành động trước khi các tác hại mới trở nên ăn sâu.

Đáp lại, phát ngôn viên của Ofcom khẳng định họ "làm việc chặt chẽ với Thanh tra trẻ em và chia sẻ mục tiêu đảm bảo trẻ em an toàn trực tuyến". Họ cho biết đã công bố phân tích các đánh giá rủi ro từ năm đầu tiên OSA có hiệu lực và những hành động của họ đã mang lại cải thiện đáng kể cho các đánh giá này. Ofcom cũng nhấn mạnh họ bị ràng buộc bởi luật pháp về việc tiết lộ thông tin liên quan đến doanh nghiệp.

Mặc dù OSA có hiệu lực đã hơn một năm, những phản hồi từ chính đối tượng mà luật này bảo vệ cho thấy khoảng cách lớn giữa mục tiêu và thực tế. Câu chuyện tại Anh là bài học cho các quốc gia khác, trong đó có Việt Nam, khi xây dựng khung pháp lý cho môi trường mạng đang thay đổi từng ngày.