Trung tâm Công nghệ Nhân văn của Tristan Harris sa thải gần nửa nhân sự, chuyển sang mô hình "do nhà sáng lập dẫn dắt"

Center for Humane Technology (CHT) — tổ chức phi lợi nhuận về an toàn trực tuyến do cựu quản lý sản phẩm Google Tristan Harris đồng sáng lập, từng gây tiếng vang qua phim tài liệu The Social Dilemma — đang sa thải khoảng một nửa trong số 16 nhân viên không phải nhà sáng lập. Tổ chức sẽ chấm dứt mảng nghiên cứu chính sách và hỗ trợ kiện tụng để tập trung vào các dự án mà ban lãnh đạo gọi là "do nhà sáng lập dẫn dắt".

Chín nhân sự rời đi sau chuỗi thắng lợi tại tòa

Theo các cựu nhân viên chia sẻ với WIRED, đợt sa thải gồm 9 người, trong đó có giám đốc điều hành Julie Guirado và giám đốc chiến lược cấp cao Camille Carlton.

Thời điểm này diễn ra không lâu sau khi CHT giành được một loạt thắng lợi pháp lý quan trọng trước các công ty mạng xã hội. Các vụ kiện dựa trên nghiên cứu của tổ chức, với cáo buộc rằng những nền tảng này được thiết kế một cách có chủ đích để giữ trẻ em dán mắt vào màn hình.

Tuy nhiên, theo 16 cựu nhân viên (phần lớn nói với WIRED hồi đầu năm nay với điều kiện giấu tên vì lo ngại ảnh hưởng nghề nghiệp), những tranh luận nội bộ về định hướng của tổ chức đã âm ỉ suốt nhiều năm.

Ban quản trị CHT cuối cùng kết luận rằng việc vừa vận hành như một nhóm vận động do Harris đứng đầu, vừa như một viện nghiên cứu chính sách, đã khiến tổ chức bị dàn trải quá mức.

"Thời điểm rủi ro AI tăng tốc như hiện nay đòi hỏi chúng tôi phải tập trung vào một chiến lược duy nhất, và chúng tôi chọn tập trung vào điều mình vẫn luôn làm tốt nhất để có thể đáp ứng đúng thời điểm này", chủ tịch hội đồng quản trị Premal Shah cho biết.

Từ nghiên cứu chính sách sang "giáo dục công chúng"

Theo thông báo của ban quản trị, CHT sẽ tập trung vào các sáng kiến có sự hiện diện trực tiếp của nhà sáng lập, gồm giáo dục công chúng, các buổi tư vấn chuyên sâu và điều phối kín — dựa trên thành công trước đó của tổ chức trong việc tiếp cận khán giả rộng và kết nối với những người ra quyết định có ảnh hưởng.

Các mảng như hỗ trợ kiện tụng và đánh giá công cụ AI sẽ bị loại bỏ, dù ban quản trị không nêu con số sa thải cụ thể.

Những năm gần đây, Harris gia nhập làn sóng lo ngại ngày càng lớn về rủi ro từ trí tuệ nhân tạo tiên tiến, cảnh báo về khả năng "AI thâu tóm" nếu phần mềm vượt khỏi tầm kiểm soát. Ông từng kêu gọi công chúng ký kiến nghị tạm dừng phát triển AI, tổ chức phiên điều trần tại Quốc hội Mỹ về nguy cơ của chatbot, và tham gia cố vấn cho các vụ kiện, điều tra nhắm vào các phòng thí nghiệm AI — trong đó có vụ kiện đang diễn ra chống OpenAI do phụ huynh một thiếu niên khởi kiện sau khi con họ tự tử sau khi trò chuyện với ChatGPT.

Harris cũng là nhân vật chính trong phim tài liệu The AI Doc phát hành trên Netflix hồi tháng trước, kêu gọi người xem yêu cầu Quốc hội can thiệp để bảo vệ công chúng trước rủi ro công nghệ.

Cạnh tranh nguồn lực và áp lực định hình chính sách AI

Thành lập năm 2017, CHT đang cạnh tranh với các tổ chức phi lợi nhuận lâu năm lẫn nhiều tên tuổi mới nổi để giành nguồn tài trợ và sự chú ý trong việc định hình chính sách AI. Với ngân sách thường niên khoảng 6 triệu USD cùng khoản dự trữ tương đương, tổ chức được tài trợ bởi các gia đình giàu có và quỹ từ thiện.

Tuy nhiên, khi CHT càng dồn trọng tâm vào Harris, một số cựu nhân viên lo ngại nguồn lực có thể bị chuyển hướng khỏi những vấn đề họ cho là cấp bách hơn — tác động của AI đối với nền dân chủ và các quyền tự do dân sự.

Gail Barnes, người từng cố vấn chiến lược mạng xã hội cho CHT thuở đầu, nhận định ban quản trị đang từ bỏ phần công việc lẽ ra phải chuyển hóa danh tiếng của Harris "thành áp lực bền vững" có thể tạo ra thay đổi thực sự bên trong các công ty.

"Đó là khôn ngoan hay là bước thoái lui, còn tùy vào việc bạn cho rằng rào cản hiện tại với AI là 'người ta chưa nghe đủ lập luận' hay 'lập luận ấy chưa có sức nặng thể chế'. CHT đang chọn vế đầu tiên", Barnes nói.

Văn hóa nội bộ và những tranh cãi kéo dài

Harris vốn nổi tiếng với khả năng tạo ra những phát ngôn giàu sức lan tỏa, và từ lâu đã là gương mặt quen thuộc trên truyền thông, tại các hội nghị và trên Đồi Capitol.

Ông đồng sáng lập CHT cùng Aza Raskin — người tự nhận là cha đẻ của tính năng cuộn vô hạn — và Randy Fernando, từng làm về giáo dục nhà phát triển tại Nvidia. Mục tiêu ban đầu là thúc đẩy các công ty công nghệ chịu trách nhiệm hơn với hệ quả xã hội từ sản phẩm của họ.

Tài liệu nội bộ của Meta được công bố tại tòa năm nay cho thấy các nhà nghiên cứu của công ty này đã thảo luận việc liên hệ với Harris từ năm 2018, khi những cảnh báo của ông về việc ứng dụng được thiết kế để gây nghiện bắt đầu trở nên phổ biến.

Dù vậy, theo các cựu nhân viên, bên trong tổ chức, Harris đôi khi xung đột với đội ngũ về việc nên tập trung vào người tiêu dùng, các công ty công nghệ hay nhà làm luật. Một số đồng nghiệp bày tỏ bực bội trước những thay đổi định hướng liên tục của ông, mô tả văn hóa tổ chức là "hỗn loạn" và "khiến người ta phát điên" một cách không cần thiết. Shah phản bác cách mô tả này nhưng thừa nhận văn hóa của CHT có nhịp độ nhanh do tính cấp thiết của sứ mệnh.

Có thời điểm, tổ chức phát triển một khóa học trực tuyến cho nhân sự công nghệ muốn học cách xây dựng hệ thống nhân văn, thu hút hàng nghìn người tham gia, nhưng CHT quyết định dừng lại khi Harris chuyển trọng tâm sang các lo ngại về AI. Một sáng kiến khác nhằm tạo tài liệu cho giáo viên về vấn đề thời gian dùng màn hình cũng bị bỏ dở.

Thắng tại tòa nhưng mất dần nền tảng vận động

Dù nội bộ có nhiều xáo trộn, chiến lược tổng thể mà Harris áp dụng để nhắm vào các công ty công nghệ vẫn mang lại kết quả. Năm 2021, tổng chưởng lý nhiều bang tại Mỹ mở điều tra Meta và sau đó kiện công ty này với cáo buộc gây hiểu lầm cho thanh thiếu niên và phụ huynh. Năm nay, Meta đồng ý dàn xếp một số vụ kiện với số tiền lên tới hàng tỷ USD. Các bồi thẩm đoàn — trong đó có phiên xử tiếp nhận lời khai của Raskin — buộc công ty phải chịu thêm các hình phạt trong những vụ riêng biệt.

Một số cựu nhân viên cho rằng họ dự đoán CHT sẽ ngày càng giống với cái tên mà họ đùa gọi là "Center of Helping Tristan" (Trung tâm giúp đỡ Tristan). Shah khẳng định mục tiêu duy nhất của tổ chức là bảo đảm "những công nghệ hệ trọng nhất ngày nay phục vụ nhân loại".

Ý nghĩa với bối cảnh công nghệ hiện nay

Câu chuyện của CHT phản ánh một nghịch lý quen thuộc trong giới vận động công nghệ: sức ảnh hưởng truyền thông cá nhân có thể nhanh chóng tạo sóng, nhưng việc chuyển sóng đó thành thay đổi thể chế bền vững lại đòi hỏi nguồn lực tổ chức mà không phải nhà sáng lập nào cũng muốn duy trì.

Với độc giả Việt Nam, đây cũng là bài học đáng tham chiếu khi các tổ chức xã hội trong nước ngày càng quan tâm tới tác động của AI, mạng xã hội và thiết kế sản phẩm gây nghiện — lĩnh vực mà tiếng nói cá nhân có sức lan tỏa tốt, nhưng năng lực nghiên cứu chính sách và đối thoại với cơ quan quản lý mới là yếu tố quyết định trong dài hạn.