Trung tâm dữ liệu Mỹ tăng gấp ba lượng nước tiêu thụ chỉ trong 10 năm

Cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đang đẩy nhu cầu nước làm mát cho các trung tâm dữ liệu tại Mỹ lên mức kỷ lục. Theo báo cáo mới từ Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS), lượng nước trực tiếp mà các "nhà máy máy chủ" này tiêu thụ trong năm 2023 đã tăng gấp ba lần so với thập kỷ trước, và con số này được dự báo còn cao hơn nữa trong bối cảnh AI bùng nổ.

Thực trạng đáng báo động

Báo cáo của CRS công bố qua Thư viện Quốc hội Mỹ cho thấy các trung tâm dữ liệu tại Mỹ đã sử dụng khoảng 17 tỷ gallon nước (tương đương hơn 64 tỷ lít) trong năm 2023, gấp ba lần lượng nước tiêu thụ năm 2014. Con số này được đưa ra vào đúng thời điểm làn sóng xây dựng hạ tầng AI bắt đầu tăng tốc sau khi OpenAI ra mắt ChatGPT vào cuối năm 2022.

Đáng chú ý, lượng nước tiêu thụ trực tiếp tại các cơ sở này chỉ chiếm khoảng 2% tổng lượng nước sử dụng của toàn nước Mỹ. Tuy nhiên, nếu tính cả lượng nước gián tiếp phục vụ cho quá trình sản xuất điện năng vận hành các trung tâm dữ liệu, con số này chiếm tới hơn 80% tổng lượng nước tiêu thụ.

Nguyên nhân chính

Theo CRS, sự bùng nổ của mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và AI tạo sinh đã dẫn đến làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu mới ồ ạt. Đáng chú ý, các hạ tầng AI chuyên dụng mới thường tiêu thụ điện năng lớn hơn nhiều so với hạ tầng cũ, kéo theo nhu cầu làm mát tăng cao.

• Phần cứng AI chuyên dụng thường nóng hơn, đòi hỏi hệ thống tản nhiệt mạnh mẽ hơn.
• Hệ thống làm mát bay hơi tuy tiết kiệm điện hơn nhưng lại tiêu tốn lượng nước khổng lồ.
• Hệ thống làm mát bằng chất lỏng hiệu quả hơn nhưng không phù hợp về chi phí cho các cơ sở nhỏ.

Vấn đề minh bạch dữ liệu

Điểm đáng lo ngại nhất mà CRS chỉ ra là sự thiếu minh bạch và phân mảnh trong việc thu thập dữ liệu về lượng nước tiêu thụ của ngành công nghiệp này. Phần lớn dữ liệu hiện được quản lý ở cấp tiểu bang, trong khi chính phủ liên bang chưa có hệ thống đánh giá toàn diện nào cho lĩnh vực này.

• Khoảng 97% lượng nước cung cấp cho các trung tâm dữ liệu đến từ hệ thống nước sinh hoạt đô thị.
• Các thỏa thuận dịch vụ nước thường có điều khoản giới hạn việc tiết lộ thông tin về lượng nước sử dụng.
• Nhiều tiểu bang tại Mỹ đã đưa ra các dự luật liên quan, nhưng phần lớn vẫn chưa được thông qua.

Một ví dụ điển hình là vụ kiện gần đây của một nhà khoa học tài nguyên nước đối với Amazon Web Services (AWS), cáo buộc hãng này công bố thông tin sai lệch về lượng nước sử dụng tại bang Virginia. Bằng chứng được thu thập thông qua các yêu cầu theo Đạo luật Tự do Thông tin (FOIA) gửi tới các công ty cấp nước địa phương.

Hướng quản lý và phản ứng từ châu Âu

Trong khi Mỹ vẫn đang loay hoay với các quy định liên bang, Liên minh châu Âu (EU) đã có những bước đi mạnh mẽ hơn khi yêu cầu các nhà vận hành trung tâm dữ liệu báo cáo công khai lượng nước ngọt tiêu thụ hàng năm cùng các chỉ số khác về cơ sở hạ tầng.

Tuy nhiên, Ủy ban châu Âu cũng đang vấp phải sự phản đối từ ngành công nghiệp. Hiệp hội CISPE từng cảnh báo rằng các quy định khắt khe về nước có thể khiến các nhà vận hành dịch chuyển hạ tầng ra khỏi EU. Gần đây, Ủy ban này cũng được cho là đang nới lỏng hệ thống đánh giá môi trường dự kiến cho các trung tâm dữ liệu do áp lực từ các tập đoàn công nghệ lớn.

Góc nhìn cho Việt Nam

Bài học từ Mỹ và EU là lời cảnh báo hữu ích cho Việt Nam khi quốc gia này đang đẩy mạnh thu hút đầu tư vào lĩnh vực trung tâm dữ liệu và điện toán đám mây. Với nguồn tài nguyên nước có hạn, cần có chiến lược quy hoạch và khung pháp lý rõ ràng về tiêu thụ nước ngay từ đầu, tránh tình trạng phát triển "nóng" như tại Mỹ. Các nhà đầu tư cũng cần được khuyến khích áp dụng các giải pháp làm mát tiết kiệm nước, phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới.

Bài toán cân bằng giữa phát triển công nghệ và bền vững môi trường đang trở thành thách thức toàn cầu, và việc minh bạch dữ liệu sẽ là chìa khóa để giải quyết vấn đề này.