Làn sóng phản đối vì 'cơn khát' nước của AI

Các biểu ngữ với khẩu hiệu như "Hãy bảo vệ nước của chúng tôi" hay "Nước cho con người, không phải cho AI" đang xuất hiện ngày càng nhiều tại các bang từ Texas đến New Mexico và Arizona. Người dân địa phương đang bày tỏ sự phẫn nộ trước việc các trung tâm dữ liệu mọc lên như nấm để phục vụ nhu cầu điện toán AI, kéo theo nỗi lo về tiêu thụ nước, năng lượng và ô nhiễm môi trường.

Vì sao trung tâm dữ liệu lại cần nước?

Nhiều trung tâm dữ liệu phụ thuộc một phần vào nước để hấp thụ nhiệt từ không khí hoặc bề mặt, sau đó làm mát thông qua quá trình bay hơi — giống như cơ chế đổ mồ hôi giúp cơ thể con người hạ nhiệt. Các bộ vi xử lý bên trong có thể đạt nhiệt độ nội bộ lên tới 176°F (khoảng 80°C), tương tự như khi một chiếc laptop bị quá tải và nóng lên.

Sự thật về con số tiêu thụ nước

Mặc dù không thể phủ nhận rằng các trung tâm dữ liệu đang tiêu thụ một lượng năng lượng khổng lồ, nhưng vấn đề tiêu thụ nước lại phức tạp hơn nhiều. Các tuyên bố lan truyền trên mạng hiện nay rất thiếu rõ ràng, từ những bài viết cho rằng chatbot có thể tiêu thụ 500 ml nước cho mỗi lượt truy vấn, đến việc một số nhà bình luận trực tuyến phủ nhận hoàn toàn vấn đề này.

Dữ liệu tiêu thụ từ chính các công ty công nghệ lớn thường không đầy đủ và thiếu nhất quán.

Yếu tố địa lý và công nghệ làm mát

Việc đánh giá mức độ nghiêm trọng của vấn đề phụ thuộc rất lớn vào vị trí địa lý và công nghệ làm mát mà từng trung tâm dữ liệu áp dụng. Tại các khu vực khô hạn hoặc đang thiếu nước trầm trọng, dù lượng nước tiêu thụ có nhỏ đi chăng nữa cũng tạo ra áp lực rất lớn lên nguồn tài nguyên địa phương. Trong khi đó, các trung tâm dữ liệu mới tại những nơi có khí hậu mát mẻ như Bắc Âu, hoặc sử dụng hệ thống làm mát bằng chất lỏng tuần hoàn kín, gần như không gây ảnh hưởng đáng kể đến nguồn nước.

Góc nhìn cho độc giả Việt Nam

Tại Việt Nam, khi các tập đoàn công nghệ toàn cầu bắt đầu quan tâm đến thị trường và có kế hoạch phát triển hạ tầng dữ liệu trong khu vực Đông Nam Á, bài học từ những cuộc phản đối tại Mỹ là một lời cảnh báo kịp thời. Việc quy hoạch trung tâm dữ liệu cần tính đến bài toán bền vững về năng lượng và nước, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang diễn ra ngày càng phức tạp.

Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp cần minh bạch hơn trong báo cáo tác động môi trường, cũng như đầu tư vào các công nghệ làm mát tiên tiến, thân thiện với hệ sinh thái để cân bằng giữa phát triển trí tuệ nhân tạo và trách nhiệm với cộng đồng.