Vì sao người hâm mộ quay lại với CD, DVD và đĩa than để thoát khỏi thuật toán

Trong khi các nền tảng streaming ngày càng thống trị cách chúng ta thưởng thức âm nhạc và phim ảnh, một bộ phận người dùng lại đang âm thầm quay trở lại với những định dạng vật lý tưởng như đã lỗi thời: đĩa CD, DVD, băng cassette và đĩa than.

Người dùng mua đĩa CD và DVD cũ từ các cửa hàng từ thiện

Khi "không cầm được thì không sở hữu"

Động lực lớn nhất thúc đẩy xu hướng này là cảm giác mất kiểm soát trước các nền tảng streaming. CJ, 55 tuổi, một quản lý tuân thủ tại Atlanta, kể lại rằng bà quyết định quay về với đĩa vật lý sau khi HBO gỡ bỏ khoảng 200 tập phim Sesame Street khỏi dịch vụ của mình vào năm 2022.

"Như người ta vẫn nói, nếu bạn không cầm được nó, bạn không sở hữu nó. Chúng tôi hoàn toàn đồng ý với quan điểm đó."

CJ và gia đình giờ đây lùng sục các chợ trời và cửa hàng đồ cũ để tìm những bộ phim, chương trình khó tìm. Với bà, việc sở hữu bản sao vật lý là cách duy nhất để đảm bảo không ai có thể lấy đi thứ mình yêu thích.

Bảo vệ dữ liệu cá nhân

Một lý do khác khiến người dùng quay lưng với streaming là vấn đề quyền riêng tư dữ liệu. Antonio, 40 tuổi, một kỹ sư phần mềm sống tại Reading (Anh), bắt đầu mua đĩa CD cũ từ một cửa hàng từ thiện vào mùa hè này.

Anh cho biết mình không muốn phụ thuộc vào các gói đăng ký với giá cả ngày càng leo thang, và quan trọng hơn là không phải chia sẻ dữ liệu cá nhân — từ tên, thông tin ngân hàng, vị trí cho đến lịch sử nghe nhạc — với các công ty lớn.

"Ngày nay chúng ta trao quá nhiều dữ liệu cho các tập đoàn lớn, dù cố ý hay vô tình. Nếu có thể giảm bớt bằng bất kỳ cách nào, tôi sẵn lòng làm."

Antonio giờ đây có một "nghi thức" riêng: hai lần mỗi tháng, anh mua từ 1 đến 10 đĩa CD tùy theo thứ có sẵn.

Kết nối lại với âm nhạc và nghệ sĩ

Với Ash, 52 tuổi, một giảng viên đại học ở Cornwall, streaming ban đầu mang lại cảm giác tự do. Nhưng dần dần, anh nhận ra mình đang đánh mất khả năng thưởng thức trọn vẹn một album.

"Tôi dành nhiều thời gian tạo danh sách phát hơn là nghe nhạc. Tôi mất khả năng nghe hết một album và mất đi sự kết nối vật lý với âm nhạc."

Ash hiện sở hữu hơn 5.000 đĩa than và CD được sưu tầm từ năm 1990 đến 2009. Với anh, nghe đĩa là một "hoạt động" có chủ đích, trong khi nghe qua nền tảng số mang tính thụ động, "giống như giấy dán tường hơn là một tác phẩm nghệ thuật".

Ruth, 67 tuổi, một giáo sư đã nghỉ hưu ở Michigan, cũng có lý do tương tự. Bà sở hữu 5.300 đĩa CD, được cất giữ trong một căn phòng riêng.

"Không thuật toán nào sáng tạo bằng một bộ não con người được nuôi dưỡng đầy đủ và nhạy bén với môi trường xung quanh."

Những rào cản kỹ thuật và sự chậm rãi đáng giá

Không phải ai cũng quay lại với đĩa vật lý chỉ vì lý do triết lý. Với nhiều người, đó là giải pháp thực tế cho vấn đề hạ tầng internet.

Ruth cho biết gia đình bà chuyển về vùng nông thôn, nơi kết nối internet không đủ ổn định để xem phim trực tuyến mà không bị gián đoạn hay đệm liên tục. Bà thậm chí phải thuê phim vật lý qua đường bưu điện từ một cửa hàng ở Seattle.

Gia đình quây quần xem phim trên định dạng cũ

Tim, 61 tuổi, một học giả sống ở Stockholm, lại yêu thích chính sự "chậm rãi" của quy trình xem phim truyền thống. Tại ngôi nhà nghỉ hè của gia đình ở quần đảo phía nam Thụy Điển, ông vẫn giữ một máy chiếu từ khoảng năm 2010, một đầu đĩa DVD và bộ sưu tập phim mà lũ trẻ lớn đã xem khi còn nhỏ.

"Điều xa xỉ nhất với các con nhỏ của tôi là khi dây cáp được nối xong, đĩa DVD được chọn, và chúng ngồi chờ qua năm phút quảng cáo 'sắp ra mắt trên Disney' trước khi chúng tôi bấm nút play."

Thế hệ trẻ và sự lựa chọn có ý thức

Đáng chú ý, xu hướng này không chỉ giới hạn ở những người lớn tuổi hoài niệm. Quinn, 26 tuổi, sống tại Washington và làm nghề giao đồ ăn, bắt đầu sưu tầm băng cassette từ năm ngoái và "nhanh chóng yêu thích nó".

Làm việc ban đêm và cuối tuần khiến Quinn ít có thời gian đến các buổi hòa nhạc. Mua băng cassette trực tiếp từ các ban nhạc trở thành cách anh vừa ủng hộ nghệ sĩ, vừa thể hiện sự trân trọng với âm nhạc.

"Tôi thực sự thích những hạn chế của định dạng này. Có nghi thức tương tác với băng và thiết bị để phát nó, có những nét kỳ quặc của công nghệ analogue, và tất nhiên là có thể chia sẻ nhạc bằng cách đưa cho ai đó một cuốn băng thay vì một đường link Spotify."

Quinn thừa nhận đôi khi mình "bị bỏ lại phía sau" so với xu hướng chung, nhưng anh thấy điều đó tích cực.

Người trẻ sưu tầm băng cassette để ủng hộ nghệ sĩ

Sophie, 32 tuổi, một thủ thư ở Los Angeles, cũng chia sẻ quan điểm tương tự. Cô vẫn dùng streaming cho âm nhạc nhưng chủ yếu nghe CD, và thường xem DVD từ bộ sưu tập cá nhân hoặc mượn từ thư viện.

"Tôi thích xem DVD và nghe CD vì không ai thấy tôi đang làm gì, và họ không phân tích nó. Tôi cảm thấy ít bị kiểm soát hơn."

Ý nghĩa với người dùng Việt Nam

Xu hướng này đặt ra câu hỏi đáng suy ngẫm cho người dùng công nghệ tại Việt Nam. Các dịch vụ streaming quốc tế và trong nước đang ngày càng phổ biến, nhưng cũng đi kèm những rủi ro quen thuộc: nội dung có thể biến mất bất cứ lúc nào do vấn đề bản quyền, giá thuê bao có thể tăng, và dữ liệu hành vi người xem được thu thập, phân tích để phục vụ quảng cáo.

Việc sở hữu một bản sao vật lý — dù là đĩa CD nhạc Việt, DVD phim cũ hay ổ cứng lưu trữ phim số — vẫn là cách đảm bảo quyền truy cập lâu dài mà không phụ thuộc vào bất kỳ nền tảng nào. Với những ai quan tâm đến quyền riêng tư, đây cũng là lựa chọn giúp giảm dấu vết dữ liệu để lại trên các dịch vụ trực tuyến.

Dù không phải giải pháp phù hợp với tất cả mọi người, sự trở lại của các định dạng vật lý cho thấy một điều: khi công nghệ tiện lợi đến mức ta không còn thực sự sở hữu thứ mình đang dùng, con người có xu hướng tìm về những giá trị bền vững hơn.