Vì sao thực phẩm khiến nhiều người ngã bệnh trong mùa hè này?

Mùa hè năm nay, mỗi bữa ăn ở Mỹ dường như đều ẩn chứa rủi ro. Một loạt vụ bùng phát ngộ độc thực phẩm liên tiếp xảy ra, từ rau diếp cá nhiễm ký sinh trùng cyclospora, ớt jalapeño chứa salmonella, trứng và cả thức ăn cho chó bị nhiễm khuẩn. Đây được xem là mùa hè tồi tệ nhất về an toàn thực phẩm trong nhiều năm qua tại quốc gia này.

Số liệu đáng báo động

Theo thống kê từ Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), hơn 12.800 ca bệnh liên quan đến ngộ độc thực phẩm đã được ghi nhận trong năm 2026, vượt xa con số 895 ca của cả năm ngoái. Riêng vụ bùng phát cyclospora từ rau diếp cá nhập khẩu nhãn hiệu Taylor Farms được xem là lớn nhất kể từ những năm 1990.

Đáng chú ý, các con số này chưa phản ánh đầy đủ quy mô thực tế. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), hơn 11.800 ca nghi nhiễm khác chưa được xác nhận qua xét nghiệm. Nhiều người bị tiêu chảy nhưng không đi khám khiến tình hình càng khó kiểm soát.

Nguyên nhân từ nhiều phía

Các chuyên gia chỉ ra ba nhóm nguyên nhân chính:

• Cắt giảm nhân lực và ngân sách: CDC đã giảm khoảng 3.000 nhân viên, tương đương 1/4 lực lượng, kể từ đầu nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump. Phòng thí nghiệm chuyên xử lý cyclospora chỉ còn 3 người thay vì 11. Ngoài ra, 12 tỷ USD viện trợ cho các sở y tế địa phương cũng bị cắt giảm, khiến nhiều bang thiếu nhân sự điều tra dịch tễ.

• Lỗ hổng chính sách: Quy định truy xuất nguồn gốc thực phẩm rủi ro cao ban hành năm 2022 đã bị trì hoãn đến năm 2028. Đặc biệt, quy định này không áp dụng cho các nhà nhập khẩu hoặc đơn vị trung gian không trực tiếp cầm nắm thực phẩm, tạo ra kẽ hở lớn khi truy vết nguồn ô nhiễm từ nước ngoài.

• Kiểm định lỏng lẻo từ trước: Báo cáo năm 2025 của Chính phủ Mỹ cho thấy FDA chỉ thực hiện trung bình 917 cuộc kiểm tra cơ sở nước ngoài mỗi năm giai đoạn 2018-2023, trong khi cơ sở nội địa là 8.353. Nhà máy của Taylor Farms ở Mexico đã không được kiểm tra từ năm 2019.

"Điều đang xảy ra trong mùa hè này cho thấy những lỗ hổng của hệ thống — và điều gì xảy ra khi ta tạo áp lực lên nó" — Barbara Kowalcyk, Giám đốc Viện An toàn Thực phẩm và Dinh dưỡng thuộc Đại học George Washington.

Những mối nguy khác

Ngoài cyclospora, vụ nhiễm salmonella từ ớt jalapeño đã khiến ít nhất 431 người bệnh, 57 người nhập viện tại hơn 20 bang — lớn nhất kể từ năm 2024. Điều bất thường là mầm giá đỗ (alfalfa sprouts) bị nhiễm đồng thời cả E. coli và salmonella, ảnh hưởng đến 55 người ở 15 bang. Đây là tình huống hiếm gặp khi một sản phẩm bị hai loại vi khuẩn khác nhau tấn công cùng lúc.

Bài học cho thị trường Việt Nam

Dù tình hình không đến mức nghiêm trọng như Mỹ, nhưng bài học về chuỗi cung ứng thực phẩm là điều đáng suy ngẫm. Việt Nam đang trong quá trình hiện đại hóa hệ thống an toàn thực phẩm, đặc biệt là nông sản nhập khẩu từ Trung Quốc, Campuchia, Lào.

Theo PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh (nguyên cán bộ Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội), chuỗi truy xuất nguồn gốc rõ ràng và kiểm soát chặt từ khâu nhập khẩu là yếu tố sống còn, nhất là khi Việt Nam tăng nhập khẩu rau củ quả tươi phục vụ chế biến và tiêu dùng.

Kết luận

Các chuyên gia cảnh báo đợt bùng phát này vẫn chưa kết thúc. Nhiều mầm bệnh phát triển mạnh trong môi trường nóng ẩm, và hiện tượng El Niño có thể làm nhiệt độ tăng cao hơn nữa. Số ca ngộ độc thực phẩm thường đạt đỉnh vào tháng 8, tháng 9 và đầu tháng 10 — nghĩa là mùa hè bệnh tật này mới chỉ bắt đầu.