Visa, Mastercard và các ngân hàng lớn đối mặt vụ kiện mới về phí giao dịch thẻ bị cho là phản cạnh tranh

Một vụ kiện tập thể mới vừa được khởi xướng tại New York, nhắm vào Visa, Mastercard và một loạt ngân hàng lớn nhất nước Mỹ. Nguyên đơn là The Pizza Standard LLC, một tiệm pizza có trụ sở tại San Diego, cáo buộc các bị đơn đã duy trì một thỏa thuận ngầm nhằm thổi phồng mức phí mà thương nhân phải trả cho mỗi giao dịch thẻ tín dụng.

Vụ việc được đệ trình theo Luật Chống độc quyền Sherman (Sherman Antitrust Act), với các bị đơn bao gồm Bank of America, Capital One, Chase Bank, Citibank, Wells Fargo cùng nhiều pháp nhân liên quan của Visa và Mastercard.

Cáo buộc về "mạng lưới quy tắc phản cạnh tranh"

Theo đơn kiện dài 134 trang, các bị đơn đã phối hợp trong nhiều thập kỷ để thiết lập biểu phí hoán đổi (interchange fee) đồng nhất — khoản phí gần như không thể thương lượng mà thương nhân buộc phải trả cho ngân hàng phát hành thẻ trên mỗi giao dịch.

Đơn kiện mô tả khoản phí này là "một thứ thuế vô hình đè lên gần như mọi giao dịch thẻ tín dụng ở Mỹ", tạo ra hàng trăm tỷ USD "tiền thu độc quyền" ở mức mà "không một thị trường cạnh tranh nào có thể tạo ra".

"Quy mô của kế hoạch đang diễn ra này thật đáng kinh ngạc: các thương nhân hiện phải trả hơn 100 tỷ USD mỗi năm chỉ để chấp nhận thẻ tín dụng Visa và Mastercard, làm giàu cho các bị đơn bằng chính chi phí của thương nhân."

Cơ chế trói buộc thị trường

Vụ kiện chỉ ra một loạt quy tắc mà nguyên đơn gọi là "mạng lưới ràng buộc phản cạnh tranh", với hệ quả then chốt:

• Thương nhân chấp nhận bất kỳ thẻ Visa hay Mastercard nào đều buộc phải chấp nhận tất cả các loại thẻ của hai mạng lưới này, bất kể mức phí — qua đó triệt tiêu động lực cạnh tranh giảm phí giữa các ngân hàng phát hành.
• Thương nhân bị ngăn cản việc hướng khách hàng sang các phương thức thanh toán rẻ hơn, chẳng hạn phụ thu (surcharge) dựa trên loại thẻ khách dùng.
• Những ràng buộc này vô hiệu hóa các lực lượng thị trường lẽ ra có thể kiềm chế chi phí giao dịch, cho phép các "gã khổng lồ" tài chính tăng phí mỗi năm "mà không gặp trở ngại nào".

Ngoài phí hoán đổi, đơn kiện còn cáo buộc Visa và Mastercard lợi dụng thế độc quyền để thổi phồng phí mạng lưới của chính mình — gồm phí theo giao dịch và phí cố định — qua đó cộng thêm "một khoản thuế siêu cạnh tranh khác lên mỗi giao dịch thẻ".

Lỗ hổng của thỏa thuận dàn xếp cũ

Điểm đáng chú ý là vụ kiện này nhắm vào khoảng trống mà các thỏa thuận trước để lại. Tháng 12/2019, tòa án đã phê chuẩn một dàn xếp tập thể trong vụ kiện đa địa hạt kéo dài nhiều năm, cung cấp khoản bồi thường tiền mặt lên tới hơn 5 tỷ USD cho thương nhân — nhưng chỉ áp dụng cho "giai đoạn tập thể" kết thúc ngày 24/1/2019.

Một thỏa thuận riêng về "biện pháp công bằng" (equitable relief) tìm kiếm lệnh cấm đã được phê chuẩn sơ bộ, song lợi ích chỉ có hiệu lực từ tương lai. Nghĩa là các thương nhân sẽ không nhận được "một đô-la bồi thường nào cho khoản phí họ đã trả kể từ ngày 25/1/2019".

"Cấu trúc dàn xếp này để lại hàng triệu thương nhân Mỹ không có bất kỳ phương thức khắc phục nào cho những tổn thất đang tiếp diễn của họ."

Phạm vi vụ kiện tập thể

Vụ kiện nhắm đại diện cho tất cả cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức đã chấp nhận thẻ tín dụng mang thương hiệu Visa và/hoặc Mastercard tại Mỹ từ ngày 25/1/2019 cho đến khi các "tác động phản cạnh tranh" từ hành vi của bị đơn chấm dứt.

Với người đọc quan tâm đến thị trường thanh toán số, đây là diễn biến đáng theo dõi: mô hình phí hai tầng (hoán đổi và phí mạng lưới) mà Visa và Mastercard áp dụng từ lâu vẫn là chuẩn mực ở nhiều thị trường, trong đó có Việt Nam. Các vụ kiện như thế này có thể tạo tiền lệ ảnh hưởng tới cách các mạng lưới thẻ toàn cầu đặt giá, và gián tiếp tới chi phí chấp nhận thanh toán của doanh nghiệp nhỏ tại các thị trường mới nổi.