Vụ kiện 'Ai sở hữu Linux?' nghìn tỷ: Cánh cửa hy vọng cuối cùng của Xinuos đang khép lại

Cuộc chiến pháp lý kéo dài hàng thập kỷ về quyền sở hữu hệ điều hành Linux đang tiến đến hồi kết. Một hội đồng gồm ba thẩm phán tại Tòa phúc thẩm Hoa Kỳ vừa ra phán quyết bác bỏ đơn kiện của Xinuos nhắm vào IBM và Red Hat, đồng thời khẳng định thời hiệu khởi kiện đã hết.

Nguồn cơn của cuộc chiến pháp lý kéo dài 25 năm

Câu chuyện bắt đầu từ năm 1998, khi IBM quyết định theo đuổi một phiên bản UNIX thống nhất có thể chạy trên nhiều kiến trúc vi xử lý khác nhau. Để hiện thực hóa tham vọng này, "Gã khổng lồ xanh" đã hợp tác với Santa Cruz Operation (SCO), một công ty chuyên sản xuất phiên bản UNIX cho chip x86. Dự án mang tên "Project Monterey", với sự tham gia của cả Intel và Sequent.

Tuy nhiên, liên minh này sớm tan vỡ, phần lớn do sự trỗi dậy của Linux — một hệ điều hành mã nguồn mở có khả năng chạy trên nhiều loại chip và mang đến một cách tiếp cận hoàn toàn mới trong phát triển phần mềm.

Điểm mấu chốt của vụ kiện

Sau khi IBM quyết định đóng góp một phần mã nguồn từ Project Monterey vào Linux, SCO cùng các đơn vị kế thừa pháp lý của họ tuyên bố rằng họ sở hữu mã nguồn đó, do đó có quyền khiếu kiện đối với toàn bộ hệ điều hành Linux.

Giá trị tiềm năng của vụ kiện là rất lớn. Hãy thử hình dung: Huawei hiện thu về 0,5 USD cho mỗi thiết bị sử dụng công nghệ Wi-Fi 7 của họ. Nếu chỉ riêng Wi-Fi đã có thể mang lại khoản phí bản quyền như vậy, thì số tiền bản quyền có thể thu được từ một hệ điều hành chạy trên hàng tỷ thiết bị như Linux sẽ còn lớn hơn gấp nhiều lần.

Năm 2021, một người thừa kế pháp lý của SCO đã đạt thỏa thuận dàn xếp với IBM với số tiền 14,25 triệu USD — một con số phản ánh việc SCO nhiều năm không đưa ra được bằng chứng thuyết phục để bảo vệ các cáo buộc của mình.

Lập luận của Xinuos và phán quyết cuối cùng

Xinuos, một đơn vị kế thừa pháp lý khác của SCO, đã đệ đơn kiện mới với lập luận rằng IBM cố tình vi phạm giấy phép khi đóng góp mã nguồn Project Monterey vào Linux. Theo Xinuos, IBM chỉ có giấy phép sử dụng không độc quyền chứ không phải quyền sở hữu mã nguồn.

Vụ việc được đưa ra Tòa án Quận phía Nam New York, nơi đã bác bỏ yêu cầu của Xinuos vì cho rằng IBM và Red Hat không phải trả lời trước tòa. Xinuos sau đó kháng cáo, nhưng vào ngày 10 tháng 8, Tòa phúc thẩm Khu vực thứ Hai đã giữ nguyên phán quyết, đồng ý rằng các điều khoản ban đầu của Project Monterey khiến việc xét xử lại là quá muộn. Tòa cũng nhận định rằng Xinuos đã cố gắng chuyển hướng vụ kiện từ vấn đề sở hữu sang vấn đề giấy phép nhưng không thành công.

Liệu đây đã là hồi kết?

Chưa hẳn, bởi Xinuos vẫn còn một nước đi cuối cùng: đệ đơn xin tái thẩm trước toàn thể hội đồng thẩm phán của Tòa phúc thẩm. Tuy nhiên, đây được xem là một động thái "không tưởng" khi tòa án chỉ đồng ý tái thẩm trong những trường hợp có sai sót nghiêm trọng hoặc vấn đề pháp lý lớn cần xem xét lại.

Với tình hình hiện tại, vụ kiện mang tính biểu tượng này có thể sắp đi đến hồi kết thực sự sau hơn hai thập kỷ tranh cãi, mở ra trang mới cho sự phát triển không còn vướng bận của hệ sinh thái Linux trên toàn cầu.