Vua Cá Ngừ Nhật Bản Và Câu Chuyện Biến Cướp Biển Somalia Thành Ngư Dân

Vào đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng cướp biển Somalia, khi hai mươi hải quân các nước đang tuần tra ngoài khơi, một chủ nhà hàng ở Tokyo lại bay đến với bốn chiếc tàu đánh cá và lời hứa mua bằng hết số cá họ bắt được. Các vụ tấn công sụp đổ. Ai mới thực sự có công vẫn còn là đề tài tranh cãi.

Bờ biển năm 2011

Năm 2011, cướp biển Somalia tấn công 237 tàu thuyền.

Chúng hoạt động cách xa hàng trăm dặm ngoài khơi Ấn Độ Dương, xuất phát từ các tàu mẹ, dùng thang và súng trường để trèo lên những tàu chở dầu và tàu chở hàng rời, rồi đưa chúng về neo đậu ngoài khơi Somalia. Lúc cao điểm, chúng giam giữ hàng trăm thủy thủ làm con tin, có khi kéo dài nhiều năm, chờ tiền chuộc lên tới hàng triệu đô la.

Phần lớn thế giới biết đến vấn đề này qua một sự kiện hai năm trước đó: vụ không tặc tàu Maersk Alabama vào tháng 4 năm 2009 và việc bắt giữ thuyền trưởng người Mỹ Richard Phillips, kết thúc bằng những phát súng của lính bắn tỉa SEAL từ đuôi một tàu khu trục — sau này trở thành phim có Tom Hanks thủ vai.

Đến năm 2011, phản ứng của quốc tế đã rất lớn. Các chiến hạm của Mỹ, Liên minh châu Âu, NATO, Trung Quốc, Ấn Độ, Nga, Nhật Bản và nhiều nước khác túc trực tuần tra khắp Vịnh Aden. Các hãng vận tải bắt đầu bố trí lực lượng bảo vệ có vũ trang trên tàu. Tàu thuyền được gia cố bằng dây thép gai và các "thành trì" an toàn.

Không một biện pháp nào ngăn được các cuộc tấn công. Năm trước đó, cướp biển Somalia đã bắt giữ số con tin nhiều hơn bất kỳ năm nào trong lịch sử.

Người bán sushi

Kiyoshi Kimura không phải là nhân vật hiển nhiên để dính vào chuyện này.

Ông là chủ Tập đoàn Kiyomura, đơn vị vận hành chuỗi Sushi Zanmai khắp Nhật Bản. Ở Tokyo, ông được biết đến với biệt danh Vua Cá Ngừ, bởi mỗi tháng Giêng, ông đều mua con cá đắt nhất tại phiên đấu giá đầu năm ở chợ trung tâm, trả một cái giá đủ để lên trang nhất mọi tờ báo, rồi bán nó trong nhà hàng của mình với đúng giá menu thông thường. Tháng 1 năm 2026, ông trả 510 triệu yên — khoảng 3,2 triệu đô la — cho một con cá ngừ vây xanh từ Oma, lập kỷ lục thế giới.

Cá ngừ là công việc kinh doanh của ông. Và cá ngừ chính là lý do ông nói mình đã đến Somalia.

Vùng biển ngoài khơi Somalia thuộc hàng giàu cá ngừ vây vàng nhất Ấn Độ Dương. Suốt hai thập kỷ, khi không có chính phủ nào đủ năng lực quản lý, các tàu đánh cá nước ngoài đã vét cạn nguồn lợi này. Ngư dân Somalia, những người từng ra khơi bằng thuyền nhỏ, bị đẩy khỏi chính bờ biển của mình.

Theo những câu chuyện xuất hiện trong giai đoạn đó, nhiều người trong số họ chính là những kẻ đang thực hiện các vụ không tặc.

Điều ông kể lại

Kimura đã kể câu chuyện này trong các cuộc phỏng vấn tiếng Nhật, và các chi tiết dưới đây đều lấy từ đó.

Khoảng năm 2012, ông đến bờ biển Somalia và gặp gỡ những người từng tham gia cướp biển. Ông nói mình muốn hiểu vì sao họ làm vậy.

Kết luận của ông là họ không muốn làm cướp biển. Họ muốn nuôi sống gia đình, nhưng nghề cá đã sụp đổ.

Vậy nên ông tiếp cận vấn đề như một bài toán nguồn cung.

Ông kể rằng mình đã cung cấp bốn tàu đánh cá, dạy các thủy thủ đoàn cách bắt cá ngừ vây vàng, thiết lập hệ thống kho lạnh trên bờ để cá giữ được cho đến khi vận chuyển, hỗ trợ Somalia tham gia Ủy ban Cá Ngừ Ấn Độ Dương (IOTC) — cơ quan quản lý nghề cá khu vực — và cam kết mua lại số cá họ bắt được với giá ổn định, để một con cá ngừ có giá trị ngay trong ngày nó được kéo lên khỏi mặt nước.

"Họ thậm chí không thích làm cướp biển. Tôi đề nghị họ chuyển sang đánh bắt cá ngừ và kiếm sống một cách đàng hoàng cho gia đình."

Con số đã thay đổi thế nào

Nạn cướp biển Somalia không hề lụi tàn dần. Nó sụp đổ.

• 2011: 237 vụ tấn công
• 2012: 75 vụ
• 2013: 15 vụ — mức thấp nhất kể từ năm 2006

Đến năm 2015, các vụ không tặc thành công của Somalia đã chấm dứt hoàn toàn. Những bến neo ngoài khơi — nơi tàu bị bắt giữ từng nằm im hàng năm trời — trở nên trống trơn.

Ai mới thực sự có công

Phòng Thương mại Hàng hải Quốc tế (IMB), đơn vị tổng hợp các số liệu này, có quan điểm rõ ràng. Theo họ, sự sụt giảm đến từ "hải quân quốc tế, việc gia cố tàu thuyền cùng các khuyến nghị khác trong Thực hành Quản lý Tốt nhất của ngành vận tải biển, việc sử dụng các đội bảo vệ có vũ trang tư nhân, và ảnh hưởng ổn định hóa của chính quyền trung ương Somalia".

Tên của Kimura không có trong danh sách đó. Nó không xuất hiện trong bất kỳ báo cáo nào của hải quân hay ngành hàng hải về cách cuộc khủng hoảng kết thúc.

Chương trình của ông đã làm được gì thì chưa ai ngoài chính các cuộc phỏng vấn của ông đo lường được. Bốn con tàu trên một đoạn bờ biển không tạo nên một ngành đánh cá quốc gia. Những người ngừng cướp tàu năm 2012 phần lớn làm vậy vì trèo lên một con tàu đã trở thành cách nhanh nhất để bị bắn hoặc ngồi tù chung thân ở Seychelles.

Nhưng lời giải thích của chính cướp biển về lý do họ bắt đầu — tàu nước ngoài lấy cá của chúng tôi, nên chúng tôi lấy tàu của họ — chưa bao giờ thực sự bị phản bác. Và người duy nhất xuất hiện với lời đề nghị mua cá thay vì gửi tàu chiến đến là một chủ nhà hàng sushi ở Tokyo.

Ông chưa bao giờ tự nhận mình làm được điều đó một mình. Chính internet mới là nơi gán công lao cho ông, hết lần này đến lần khác, thường dưới dạng "một đầu bếp sushi người Nhật đã chấm dứt nạn cướp biển Somalia" — điều không đúng và ông cũng chưa từng nói vậy.

Hai câu chuyện về cá ngừ

Có một phiên bản Kimura mà Nhật Bản biết rất rõ: người đàn ông mặc áo trắng, nụ cười thật rộng, đứng bên con cá ngừ vây xanh giá kỷ lục với con dao to bản mỗi tháng Giêng, vừa chi một gia tài cho con cá mà ông sẽ bán lỗ. Đó là một chiêu đánh bóng tên tuổi — và là một chiêu rất giỏi.

Câu chuyện Somalia là phiên bản còn lại của cùng con người ấy. Bản năng giống hệt nhau — nếu muốn cá thì hãy đến nơi có cá và trả tiền cho nó — và tính tự quảng bá cũng vậy. Ông kể câu chuyện vì nó tốt cho việc kinh doanh.

Cả hai điều đều có thể đúng. Chiêu đánh bóng đưa gương mặt ông lên trang nhất khắp nước Nhật cũng chính là quảng cáo đắt giá nhất đất nước, theo bất kỳ cách tính hợp lý nào. Và chương trình đánh cá mà ông mô tả ở Somalia, dù quy mô thực tế ra sao, vẫn là câu trả lời của một người bán sushi cho bài toán mà hải quân các cường quốc đã dùng vũ lực suốt bốn năm mà không giải quyết nổi.

Vậy nên nó có thể chỉ là một chú thích nhỏ, hoặc cũng có thể là phần mà tất cả những người khác đã bỏ sót. Những con số nói về hải quân. Kimura nói về cá ngừ. Nhiều khả năng sự thật nằm ở cả hai, theo một tỷ lệ nào đó mà sẽ chẳng ai đo được — và người duy nhất chịu bước lên bờ để thử phương án thứ hai chính là Vua Cá Ngừ.