Vùng đất bất ngờ trở thành trung tâm bùng nổ AI của Trung Quốc

Chỉ cách Bắc Kinh hai giờ tàu hỏa về phía Tây, giữa những đồng cỏ trập trùng và núi lửa cổ của Nội Mông, một thành phố nhỏ với khoảng 1,5 triệu dân đang trở thành tâm điểm của cuộc đua AI Trung Quốc. Ulanqab, từ lâu được biết đến là thủ phủ chăn nuôi cừu và khai thác than, nay đã chuyển mình thành nơi "nóng" nhất để xây dựng trung tâm dữ liệu AI tại quốc gia tỷ dân.

Cơn sốt đầu tư chưa từng có

Theo một báo cáo nghiên cứu của Goldman Sachs công bố tuần trước, gần 100 trung tâm dữ liệu đã được mở hoặc bắt đầu xây dựng tại Ulanqab kể từ năm 2016. Các công ty Trung Quốc đã cam kết xây dựng các dự án với tổng công suất ước tính lên tới 12,5 gigawatt (GW), trong đó hơn 70% cam kết được công bố chỉ trong năm qua. Con số này đưa Ulanqab trở thành một trong những cụm máy tính phát triển nhanh nhất châu Á.

Để dễ hình dung, dự án Stargate trị giá 500 tỷ USD của OpenAI khi hoàn thành cũng chỉ đạt tổng công suất 10 GW. Các ông lớn như DeepSeek, ByteDance, Alibaba và Xiaohongshu đều được cho là đang xây dựng trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn tại đây.

Sức hút từ giá rẻ và vị trí chiến lược

Tại sao Ulanqab lại trở thành điểm đến lý tưởng? Có ba yếu tố chính:

• Khí hậu tự nhiên: Nằm ở độ cao lớn trên Cao nguyên Nội Mông với mùa đông dài và lạnh, các trung tâm dữ liệu ở đây tiêu tốn ít năng lượng hơn cho việc làm mát.
• Vị trí gần Bắc Kinh: Tuyến cáp quang chuyên dụng xây dựng vào năm 2017 và 2019 đã giúp giảm độ trễ trung bình xuống dưới 5 mili giây, đủ nhanh để hỗ trợ các hoạt động trao đổi dữ liệu thời gian thực như suy luận AI.
• Chi phí điện rẻ: Giá điện tại Nội Mông rẻ hơn hầu hết các nơi khác ở Trung Quốc nhờ sự phát triển mạnh mẽ của năng lượng gió, mặt trời cùng nguồn than dồi dào.

Điểm đáng chú ý là làn sóng đầu tư này đánh dấu lần đầu tiên các công ty AI Trung Quốc xây dựng hạ tầng riêng thay vì thuê máy tính từ các công ty đám mây. Trước đây, họ thường chi tiêu ít hơn nhiều so với các đối thủ Mỹ, nhưng giờ đây họ đang bắt đầu bắt kịp.

Thách thức từ nguồn nước và than đá

Tuy nhiên, không phải mọi thứ đều thuận lợi. Ulanqab có khí hậu khô gần tương đương Denver, chỉ có khoảng 14 inch (khoảng 355mm) mưa mỗi năm. Chính quyền địa phương đang gặp khó khăn trong việc cung cấp đủ nước cho người dân, thậm chí ngay cả trước khi nhiều dự án trung tâm dữ liệu đi vào hoạt động. Tháng trước, công ty nước địa phương đã buộc phải tắt một số nhà máy nước trong bảy giờ mỗi đêm để giảm tải.

Ngoài ra, dù được quảng bá là "trung tâm năng lượng xanh", thực tế khoảng 37% điện năng của Ulanqab vẫn đến từ than đá. Như Damien Ma, giám đốc Carnegie China, nhận xét: "Nội Mông từ lâu đã là 'West Virginia của Trung Quốc' - một vùng đất của than đá." Mặc dù chính phủ xem việc xây dựng trung tâm dữ liệu là cách để hấp thụ năng lượng tái tạo dư thừa, việc chuyển đổi hoàn toàn khỏi than vẫn là một câu hỏi mở. Ma lạc quan rằng "trong ba năm nữa, có thể nó sẽ hoàn toàn được cung cấp bởi năng lượng tái tạo."

Bài học cho Việt Nam?

Sự bùng nổ của Ulanqab cho thấy một xu hướng toàn cầu: khi AI phát triển, nhu cầu về điện và hạ tầng trở nên cực kỳ quan trọng. Việt Nam với lợi thế về năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời, cùng vị trí địa lý thuận lợi trong khu vực, có thể học hỏi mô hình này. Việc thu hút đầu tư trung tâm dữ liệu không chỉ giúp thúc đẩy ngành công nghệ AI mà còn giải quyết bài toán tận dụng năng lượng sạch và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu công nghệ.

Lưu ý: Bài viết này được tổng hợp từ bản tin "Made in China" của Zeyi Yang và Louise Matsakis, xuất bản trên WIRED.