Whiteboard – IDE mã nguồn mở giúp con người và AI cùng thiết kế phần mềm

Whiteboard là ứng dụng desktop mã nguồn mở, nơi con người và các tác nhân AI có thể cùng nhau kiến trúc phần mềm trong một không gian làm việc chung. Dự án do bốn kỹ sư trẻ phát triển, hướng tới việc giải quyết "món nợ nhận thức" khi ngày càng nhiều code do AI tạo ra mà lập trình viên không thực sự hiểu. Ứng dụng phát hành theo giấy phép MIT, chạy trên máy cục bộ và kết nối trực tiếp với các công cụ lập trình bằng AI phổ biến hiện nay.

Xuất phát từ nỗi lo mất kiểm soát codebase

Bốn thành viên sáng lập — Sid, Alex, Ketan và Milan — đều là bạn học đại học và từng giữ vị trí tech lead trước khi nghỉ việc. Khi thử nghiệm ý tưởng ban đầu, họ nhận ra một vấn đề ngày càng phổ biến: tốc độ viết code nhờ AI tăng vọt, nhưng khả năng hiểu hệ thống lại giảm dần.

Càng nhiều pull request được merge mà không ai thực sự nắm rõ, cảm giác "cognitive debt" — món nợ nhận thức — càng len lỏi vào đội ngũ, đến mức việc đóng góp cho chính hệ thống trở nên khó khăn. Whiteboard ra đời như một giải pháp cho tình trạng này, lấy cảm hứng từ cảm giác của một buổi "whiteboard session" cùng đồng nghiệp, khi bạn rời đi với hiểu biết sâu sắc về hệ thống.

Giao diện canvas của Whiteboard

Ba trụ cột chính của Whiteboard

Whiteboard không chỉ là một công cụ vẽ sơ đồ. Ứng dụng được xây dựng dựa trên ba tính năng cốt lõi, giải quyết trực tiếp những hạn chế của các công cụ HTML thuần túy trước đó.

1. Sơ đồ dẫn thẳng tới code

Điểm khác biệt lớn nhất là khả năng kết nối giữa trực quan hóa và mã nguồn thực tế. Khi bạn nhấp vào một sơ đồ tuần tự, sơ đồ quan hệ thực thể, hay một đoạn trích từ trace của agent, ứng dụng sẽ đưa bạn thẳng tới đoạn code tương ứng.

Cách tiếp cận này đặc biệt hữu ích vì những đánh đổi thiết kế thường chỉ lộ ra sau khi đã triển khai xong lần đầu. Khi điều hướng trong code, bạn vẫn có đầy đủ phím tắt và hỗ trợ LSP của VSCode nhờ nền tảng Code OSS.

2. Trình xem diff ngữ nghĩa

Xem diff thô thường rất nhiễu. Vì vậy nhóm phát triển đã viết một trình xem diff nhận biết cú pháp (AST-aware) bằng Rust, chỉ hiển thị những thay đổi thực sự liên quan.

Một số mặc định được thiết lập sẵn bao gồm: các hàm lớn mới thêm được tóm tắt thành pseudocode, còn unit test và thay đổi tài liệu dài sẽ được thu gọn hoặc ẩn đi. Toàn bộ có thể tùy chỉnh qua hệ thống plugin dựa trên WASM.

3. Nhật ký quyết định

Việc lý giải tập quyết định mà agent tự đưa ra là rất khó. Whiteboard bổ sung công cụ để agent truy vấn và liên kết trace của chính mình lên bảng, giúp bạn hình dung các yêu cầu đã đặt ra được triển khai thế nào và agent đã tự quyết định những gì.

"Chúng tôi khó có thể lý giải tập quyết định mà agent đưa ra một cách tự chủ. Vì vậy chúng tôi xây dựng công cụ để agent truy vấn và liên kết trace của chính nó lên Whiteboard."

Cách các đội ngũ đang sử dụng

Theo nhóm phát triển, các kỹ sư tại những công ty như Salesforce và Modal đang dùng Whiteboard như công cụ review cho thay đổi ở cấp kiến trúc hoặc đặc tả.

• Review công việc của agent lập trình: Whiteboard giúp việc review lượng lớn code trở nên dễ dàng hơn, nên nhiều người thường để agent tạo bản mẫu kèm một phiên Whiteboard tương ứng, rồi lặp lại thiết kế.
• Review thay đổi của người khác: Whiteboard đặc biệt hữu ích khi kết hợp với công cụ như Greptile. Bạn có thể chạy review tự động cho thay đổi nhỏ, rồi chuyển sang phiên Whiteboard với những thay đổi cần phán đoán của con người.

Mã nguồn mở, chạy trên máy của bạn

Whiteboard phát hành theo giấy phép MIT và chạy trên bản checkout cục bộ. Một phiên bản web có máy chủ dành cho đội ngũ đang được lên kế hoạch, bao gồm lưu trữ quỹ đạo và review nhiều người, nhưng mọi tính năng sẽ luôn cho phép tự triển khai.

Ứng dụng hiện hỗ trợ macOS và Linux. Telemetry ẩn danh không bao gồm code, diff, văn bản trên Whiteboard, prompt hay kết quả đầu ra của mô hình, và người dùng có thể tắt bất cứ lúc nào.

Về giới hạn hiện tại, bạn chưa thể chỉnh sửa file trực tiếp trong Whiteboard, việc làm việc với nhiều repo trong một lần review còn hạn chế, và các cập nhật sau khi chia sẻ review sẽ không tự động hiển thị cho người khác.

Lựa chọn nền tảng Code OSS

Một quyết định kỹ thuật đáng chú ý là việc nhóm phát triển chọn vendor Code OSS thay vì duy trì các bản vá như những fork khác.

Lý do khá thực tế: khi mọi người đã dùng các giao diện dòng lệnh và ứng dụng desktop chuyên cho agent, trình soạn thảo văn bản giờ chủ yếu dùng để review diff từng dòng. Vậy nên khởi đầu từ trình soạn thảo mã nguồn mở thành công nhất là hợp lý. Họ cũng thường xuyên theo dõi và merge các bản vá bảo mật, tính năng từ upstream Code OSS.

Whiteboard hiện đã có thể tải về và dùng thử, và nhóm phát triển kêu gọi cộng đồng đóng góp ý kiến. Bạn có thể tìm mã nguồn trên GitHub và trải nghiệm thử ngay hôm nay.