YouTuber Canada chế camera nhận diện biển số để theo dõi xe cảnh sát, bị cảnh sát gõ cửa

Anthony Sistilli, một kỹ sư phần mềm kiêm YouTuber người Canada, đã bất ngờ nhận được chuyến thăm của cảnh sát sau khi anh tự chế một camera nhận diện biển số tự động (ALPR) với mục đích duy nhất là theo dõi xe cảnh sát. Điều đáng nói là anh dùng chính công nghệ mà lực lượng thực thi pháp luật vốn bị chỉ trích vì sử dụng để giám sát người dân.

Anthony Sistilli và dự án camera theo dõi xe cảnh sát

Chuyện gì đã xảy ra?

Trong video đăng lên kênh của mình ngày 7/10, Sistilli kể lại rằng hai viên cảnh sát đã xuất hiện trước cửa nhà anh vào ngày 20/9 để đặt câu hỏi về thiết bị, cụ thể là hỏi anh có ý định gì với dự án này. Đây là lực lượng Peel Regional Police, đơn vị phụ trách thành phố Brampton, Ontario, nơi anh sinh sống.

Sistilli đã chỉ ra sự trớ trêu của tình huống này. Theo anh, những lo ngại mà cảnh sát đưa ra phản ánh đúng nỗi lo về quyền riêng tư mà người dân bình thường đang ngày càng bức xúc, khi các camera ALPR được lắp đặt tràn lan khắp nơi.

"Một trong hai viên cảnh sát đã dành thời gian để nói cụ thể rằng điều đó sẽ đáng sợ đến mức nào đối với họ, bởi vì người ta có thể biết họ sống ở đâu, khi nào họ vào ca và họ làm gì trong suốt cả ngày. Kiểu thông tin mạnh mẽ đó có thể khiến họ gặp rủi ro cá nhân trước những kẻ xấu muốn theo dõi họ."

Anh tiếp tục nhấn mạnh rằng đó chính xác là những lo ngại của người dân bình thường trước tình trạng bị giám sát liên tục, và cho rằng cần có thêm chính sách cũng như hệ thống quản lý cho các mạng lưới kiểu này.

Bối cảnh: mạng lưới giám sát Flock Safety

Sự việc diễn ra giữa lúc Flock Safety, một công ty công nghệ an toàn công cộng của Mỹ, đang mở rộng mạng lưới giám sát quốc gia tập trung lên hơn 120.000 camera hoạt động tại 49 bang. Theo công ty, hệ thống này ghi nhận hàng tỷ lượt quét phương tiện mỗi tháng.

Giới phê bình cho rằng Flock đã âm thầm dựng nên một "lưới kéo" giám sát khổng lồ của chính phủ mà không cần bất kỳ cuộc bỏ phiếu công khai hay sự giám sát của liên bang, bởi bất kỳ sở cảnh sát nào tham gia mạng lưới đều có thể truy vấn dữ liệu xuyên bang.

Sau đó, các nhà nghiên cứu bảo mật phát hiện mạng lưới này bao gồm 335.701 camera Flock và đã tạo ra một "Bản đồ Giám sát Flock" để công khai vị trí của chúng. Sistilli cho biết các mạng lưới camera ALPR tương tự cũng tồn tại ở Canada, chính điều này thôi thúc anh tự chế thiết bị của riêng mình.

Camera nhận diện biển số tự động được lắp đặt trong đô thị

"Flock dành cho những kẻ Flock"

Sistilli mô tả thiết bị của mình là "một camera giám sát Flock cá nhân để Flock lại những kẻ Flock". Anh đã trình bày chi tiết quá trình chế tạo qua một loạt video trên TikTok, sau đó đăng video ghi lại cảnh anh sử dụng thiết bị ngoài đời thực. Chính video này đã khiến cảnh sát địa phương đến gõ cửa nhà anh hai tuần sau đó.

Theo lời kể của Sistilli, cảnh sát cho rằng khó có cách nào triển khai các quy định hiệu quả mà không vô tình tiết lộ chi tiết của những cuộc điều tra đang tiến hành cho tội phạm.

Dữ liệu và những tranh cãi

Một vấn đề khác xoay quanh việc thu thập và xử lý dữ liệu. Flock khẳng định camera của họ được bảo vệ bằng mã hóa trên thiết bị và chỉ lưu trữ hình ảnh trong thời gian ngắn trước khi chuyển về máy chủ. Tuy nhiên, giới tin tặc được cho là đã trích xuất hơn 27.000 đoạn clip và 1,6 triệu hình ảnh ghi trong vòng 21 ngày từ một camera Flock bị đánh cắp.

Sau khi nhiều báo cáo điều tra phơi bày các vụ cảnh sát lạm dụng cơ sở dữ liệu Flock, trong đó có những trường hợp theo dõi người yêu cũ và người quen của họ, làn sóng phản đối đã leo thang thành những hành động phản kháng trực tiếp: cư dân che hoặc phá hủy camera. Nhiều đô thị, bao gồm cả những trung tâm lớn như Los Angeles và Fullerton, đã tạm ngưng hoặc hủy thẳng hợp đồng với Flock vì lo ngại về quyền riêng tư của người dân.

Flock và những người ủng hộ khẳng định mạng lưới này đã giúp giảm tội phạm, một tuyên bố mà giới phê bình cho là đọc sai dữ liệu. Video của Sistilli cũng đề cập đến những chiến thuật tiếp thị được cho là quyết liệt và có phần gây nhầm lẫn mà Flock dùng để thuyết phục chính quyền địa phương chấp nhận camera.

Góc nhìn từ Việt Nam

Câu chuyện này đặt ra câu hỏi đáng suy ngẫm cho bất kỳ quốc gia nào đang đẩy mạnh đô thị thông minh. Việt Nam cũng đang triển khai camera giám sát ở nhiều thành phố lớn với mục tiêu đảm bảo an ninh trật tự và xử lý vi phạm giao thông, trong đó có các hệ thống nhận diện biển số.

Vấn đề cốt lõi không nằm ở công nghệ, mà ở chỗ dữ liệu được lưu bao lâu, ai có quyền truy cập, có cơ chế giám sát độc lập nào, và liệu người dân có được thông báo đầy đủ hay không. Khi một cá nhân có thể tự chế thiết bị tương tự chỉ với vài linh kiện và phần mềm mã nguồn mở, thì việc xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng cho giám sát bằng ALPR trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Trường hợp của Sistilli cho thấy một nghịch lý quen thuộc: cùng một công nghệ, khi nhà nước dùng thì gọi là an ninh, khi người dân dùng thì thành mối đe dọa. Cách giải quyết hợp lý có lẽ không phải là cấm đoán một chiều, mà là tạo ra bộ quy tắc minh bạch áp dụng cho tất cả các bên.