25 năm nhìn lại: iPod — thiết bị hoàn hảo mà Apple đã bỏ quên

Cách đây tròn 25 năm, Apple trình làng chiếc máy nghe nhạc đầu tiên mang tên iPod, mở ra kỷ nguyên âm nhạc số cho hàng triệu người dùng. Điều khiến iPod trở nên đặc biệt, theo nhiều người, không nằm ở những gì nó làm được, mà ở thứ nó cố tình không có: kết nối internet. Giữa thời đại smartphone ngập tràn thông báo và mạng xã hội, sự đơn giản của iPod vẫn là điều mà không thiết bị nào thay thế được.

Chiếc iPod đầu tiên ra mắt vào ngày 23 tháng 10 năm 2001, chỉ hơn một tháng sau vụ tấn công vào tòa tháp đôi Trung tâm Thương mại Thế giới. Trong bối cảnh cả nước Mỹ đang chìm trong những lo toan sau biến cố, Steve Jobs rút thiết bị nhỏ gọn từ túi quần jeans và tuyên bố nó chứa được cả một thư viện nhạc. Ông gọi đó sẽ là một sản phẩm mang tính bước ngoặt, và lịch sử đã chứng minh ông đúng.

Từ "quốc gia iPod" đến ngày tàn lặng lẽ

Chỉ vài năm sau, iPod trở thành hiện tượng văn hóa toàn cầu. Đến năm 2007, khi Steve Jobs giới thiệu iPhone — sự hợp nhất của ba sản phẩm: một chiếc điện thoại, một thiết bị internet và "chiếc iPod tốt nhất từ trước đến nay" — số phận của iPod như một thiết bị độc lập đã được định đoạt.

Ngày "chết" chính thức của iPod không hề rõ ràng. Có thể lấy mốc ngày 10 tháng 5 năm 2022, khi Apple ngừng sản xuất iPod Touch — sản phẩm cuối cùng còn mang tên iPod. Nhưng nhiều người cho rằng iPod Touch không thực sự là iPod, mà chỉ là một chiếc iPhone không có kết nối di động. Một mốc khác đáng nhớ hơn là ngày 27 tháng 7 năm 2017, khi Apple khai tử iPod Nano và iPod Shuffle. Riêng dòng iPod Classic với ổ cứng và bánh xe click wheel đã bị ngừng sản xuất âm thầm từ năm 2014.

Dù vậy, trong nhiều năm sau khi iPhone ra đời, Apple vẫn bán thêm hàng triệu chiếc iPod trước khi dòng sản phẩm này chính thức im tiếng.

Điều gì làm nên sự hoàn hảo?

Điểm mấu chốt khiến iPod được xem là thiết bị hoàn hảo nằm ở chỗ nó chỉ làm một việc và làm việc đó một cách xuất sắc. Nó không có mạng xã hội, không có email, không có thông báo. Nó chỉ phát nhạc.

"Chính vì iPod không kết nối, bạn không phải đối mặt với đủ thứ xao nhãng khác. Ngày nay, bạn phải chịu đựng mọi phiền toái của việc luôn trực tuyến mà lại không có được trải nghiệm nghe nhạc trọn vẹn như trước."

Đó là chia sẻ của Tony Fadell, người thường được gọi là "cha đẻ của iPod". Ông cho rằng thiết bị này vẫn nên tồn tại cho đến ngày nay.

Trong khi đó, iPhone — dù là sản phẩm có sức ảnh hưởng lớn hơn gấp nhiều lần và là động lực biến Apple thành công ty trị giá hàng nghìn tỷ đô la — lại không thể được gọi là hoàn hảo. iPhone ngốn sự chú ý của chúng ta, đôi khi thông qua những ứng dụng mạng xã hội độc hại. Không ít vụ tai nạn giao thông xảy ra vì tài xế mải nhìn màn hình cảm ứng thay vì quan sát con đường phía trước. Việc lướt điện thoại vô thức cũng có thể dẫn đến trầm cảm.

Ngược lại, chiếc iPod vui vẻ và trong trẻo chỉ mang đến niềm vui thuần túy.

Những lần "lột xác" đầy thú vị

Một phần sức hấp dẫn của iPod đến từ việc Steve Jobs sẵn sàng thiết kế lại sản phẩm mỗi năm. Apple lẽ ra có thể giữ nguyên thiết kế ban đầu trong một thời gian dài, nhưng gần như ngay lập tức họ bắt đầu một loạt cải tiến đáng kể. Mỗi chu kỳ lại cho ra đời một chiếc iPod với kích thước và hình dáng khác biệt, ngày càng nhỏ hơn và "ngầu" hơn.

Lần lượt iPod Mini xuất hiện, rồi đến vô số biến thể của Nano và Shuffle với đủ màu sắc và cấu hình. Các bản cập nhật iPhone vẫn khiến người dùng mua mới, nhưng không còn mang lại cảm giác háo hức của một cuộc "lột xác" toàn diện về thiết kế.

Liệu có một vũ trụ song song nơi iPod vẫn tồn tại?

Tony Fadell từng dẫn dắt đội phần cứng của iPod và hoàn thành sản phẩm chỉ trong chưa đầy một năm. Ông rời Apple năm 2008, sau đó đồng sáng lập Nest và trở thành nhà đầu tư công nghệ thành công.

Fadell kể lại rằng Steve Jobs và các lãnh đạo Apple đều nhận định iPod đang trên đà đi vào quên lãng, dù đây là sản phẩm tuyệt vời với lượng người dùng trung thành. Khi iPhone thành công vang dội và giúp thúc đẩy cả dòng Macintosh, còn Apple theo đuổi những đổi mới tiềm năng như iPad, doanh số iPod dần trở nên kém quan trọng với lợi nhuận công ty. Jobs là người ưu tiên hóa một cách không khoan nhượng, và người kế nhiệm Tim Cook cũng có quan điểm tương tự.

Không có nhiều sự nuối tiếc về số phận của iPod. Nhưng Fadell thừa nhận rằng sự biến mất của nó đã để lại một khoảng trống chưa được lấp đầy.

Cộng đồng những người "níu giữ" iPod

Nhiều người dường như đồng tình với quan điểm này. Trên Facebook và Reddit tồn tại nhiều cộng đồng sôi nổi của những người từ chối bỏ iPod, sẵn sàng tốn công sức để "độ" lại những chiếc máy cũ — gắn ổ flash dung lượng lớn, thêm Bluetooth. Thậm chí có cả ứng dụng giúp iPhone trông và hoạt động như một chiếc iPod Classic. Nhưng dù ứng dụng hoạt động tốt đến đâu, bạn vẫn chỉ cách các dòng tin, hộp thư và mọi thứ khác trong cuộc sống đúng một thao tác vuốt màn hình.

Về di sản của iPod, Fadell nhìn nhận nó gắn liền với lịch sử của Apple hơn là niềm phấn khích thuần túy dành cho sản phẩm.

"iPhone sẽ không bao giờ tồn tại nếu không có iPod. Điều đó có nghĩa là Apple mà chúng ta biết ngày nay cũng sẽ không thể tồn tại nếu thiếu iPod."

iPod đã góp phần biến một công ty máy tính với tệp người dùng hạn chế thành một gã khổng lồ điện tử tiêu dùng.

Trở về "quốc gia iPod"

Với người viết, iPod nên được nhớ đến vì chính bản thân nó, chứ không phải vì những gì nó mở đường. Mới đây, chiếc iPod Classic cũ được "khai quật" trở lại, cắm vào chiếc loa boombox đời cũ có đế cắm chuẩn 30-pin, bật chế độ ngẫu nhiên và tận hưởng cảm giác thư thái khó tả.

Có lẽ nhiều người khác cũng muốn quay về với "quốc gia iPod". Tất nhiên, ban lãnh đạo mới của Apple không có động lực để hồi sinh sản phẩm này. Nhưng điều đáng buồn là đang tồn tại cả một thế hệ chưa từng biết cảm giác sở hữu một thiết bị nghe nhạc chuyên dụng — thứ sẽ không bao giờ cắt ngang bài hát bằng cuộc gọi, tin nhắn hay thông báo. Họ không biết mình đang bỏ lỡ điều gì.