AI đang làm mai một những ngôi nhà ma: Khi nỗi sợ trở thành sản phẩm công nghiệp

Năm 2005, nhà báo Jonathan Bailey khởi động hai dự án lớn: trang Plagiarism Today (trang tin về đạo văn) và Bernie Baxter's Traveling Sideshow, một khu nhà ma tự dựng mà anh điều hành cùng cộng sự Crystal. Cả hai dự án vẫn tồn tại đến ngày nay. Và chính góc nhìn của một người làm nhà ma lâu năm đã hé lộ một vấn đề đáng suy ngẫm về cách AI xâm nhập vào ngành giải trí đặc thù này.

Khi AI len vào từng ngóc ngách của nhà ma

Theo ghi nhận từ PlagiarismToday, sự xâm nhập của AI vào ngành nhà ma diễn ra theo cách rất giống với các ngành kinh doanh khác, nhưng hệ quả lại nghiêm trọng hơn nhiều.

• Poster và tài liệu quảng cáo: Đây là nơi AI lộ diện rõ nhất. Nhiều nhà ma dùng công cụ tạo ảnh như Gemini hay Midjourney để làm flyer. Có hình còn lộ nguyên logo hình thoi của Gemini ở góc dưới bên phải.
• Đạo cụ trong chính nhà ma: AtmosFX, một trong những nhà cung cấp hình chiếu kỹ thuật số lớn nhất cho ngành này, thừa nhận đã dùng AI để tạo một số nhân vật. Một số nhà ma còn dùng AI để sinh đạo cụ.
• Hàng lưu niệm: Knott's Berry Farm (cũng là Knott's Scary Farm) từng bán sản phẩm thừa nhận có phần do AI tạo, và còn chứa hình ảnh mang tính phân biệt chủng tộc. Người hâm mộ Queen Mary Dark Harbor cũng phàn nàn về việc dùng AI trong thiết kế quà lưu niệm. Thậm chí Disney cũng bị cáo buộc bán hàng AI trong cửa hàng chủ đề Haunted Mansion.

Vì sao lĩnh vực nhà ma bị ảnh hưởng nặng hơn?

Ở những lĩnh vực khác, một poster AI chỉ gây khó chịu. Nhưng với nhà ma, tài liệu quảng cáo còn mang chức năng báo trước trải nghiệm thực tế. Nếu hình ảnh AI vẽ ra một viễn cảnh lung linh, khách đến nơi sẽ thấy hoàn toàn khác biệt. Đó là sự lừa dối về mặt trải nghiệm, không chỉ đơn thuần là thẩm mỹ.

"Tôi yêu nghề này vì nó hoàn toàn là trải nghiệm vật lý. Dù có bao nhiêu video walkthrough trên mạng, không có cách nào trải nghiệm nhà ma qua màn hình kỹ thuật số." — Jonathan Bailey

Tác giả nhấn mạnh rằng nhà ma là một trong số ít không gian giải trí mà con người có thể thực sự "ngắt kết nối" khỏi thế giới số. Khi AI len vào, ranh giới đó bị xói mòn.

Công nghệ và AI: Ranh giới mong manh

Cần nói rõ: ngành nhà ma không hề bài xích công nghệ. Từ nhiều thập kỷ nay, họ đã dùng Arduino, Raspberry Pi, vi điều khiển để điều khiển đạo cụ, ánh sáng và âm thanh. Màn hình LCD và máy chiếu cũng là công cụ quen thuộc.

Điều đáng lo là sự chuyển dịch từ AI hỗ trợ hậu trường sang AI tạo ra sản phẩm khách hàng nhìn thấy. Một số cơ sở dùng AI để căn thời điểm kích hoạt đạo cụ, kiểm tra yêu cầu an toàn, thậm chí viết cốt truyện nền cho diễn viên. Việc diễn viên sống phải diễn theo kịch bản do máy viết là dấu hiệu đáng báo động.

Lý do khiến các chủ nhà ma dễ sa vào AI rất dễ hiểu: một nhóm nhỏ người phải kiêm nhiệm xây dựng, sơn, trang trí, diễn xuất, viết lách, thiết kế đồ họa, kỹ thuật âm thanh và quản lý an toàn. AI như một "phao cứu sinh". Nhưng theo tác giả, nghệ thuật thường thú vị nhất khi người sáng tạo phải vượt qua giới hạn của chính mình.

Bài học cho thị trường Việt Nam

Xu hướng này không chỉ diễn ra ở Mỹ. Tại Việt Nam, các sự kiện giải trí theo mùa như Halloween, lễ hội hóa trang hay các khu vui chơi chủ đề ngày càng phổ biến, kéo theo nhu cầu thiết kế poster, đạo cụ và hàng lưu niệm. Việc lạm dụng AI tạo sinh để cắt giảm chi phí có thể khiến các sự kiện trở nên giống nhau, mất đi dấu ấn địa phương và sự chăm chút thủ công.

Với các nhà phát triển và nhà thiết kế phần mềm, đây cũng là lời nhắc: AI nên là công cụ mở rộng năng lực, không phải thứ thay thế cá tính sáng tạo. Khi mọi sản phẩm đều do máy tạo ra, giá trị khác biệt sẽ biến mất.

Kết luận

Niềm an ủi là hầu hết nhà ma hiện vẫn giữ AI ra ngoài phần trải nghiệm cốt lõi. Nhưng thực tế là toàn bộ hành trình của khách được "đóng khung" bởi AI: thứ đầu tiên họ thấy là poster AI, thứ cuối cùng họ mua là quà lưu niệm AI.

Nếu ngành nhà ma muốn tồn tại và phát triển, nó cần là một trải nghiệm độc đáo. Cách nhanh nhất để giết chết sự độc đáo là trở nên giống hệt mọi người khác. Và cách chắc chắn nhất để làm điều đó là dùng AI cho mọi sản phẩm hướng tới khách hàng.