Ai thực sự nắm quyền tại Anthropic sau khi IPO?

Anthropic được thành lập năm 2021 với sứ mệnh đảm bảo nhân loại có thể kiểm soát AI và hưởng lợi từ nó về lâu dài. Tuy nhiên, khi phòng thí nghiệm AI tiên phong này tiến gần đến đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), có một nhóm dường như bị loại khỏi vòng kiểm soát: những người mua cổ phiếu của công ty trên thị trường đại chúng.

Cấu trúc quản trị phức tạp của Anthropic

Những cấu trúc cho phép các nhà sáng lập như Elon Musk hay Mark Zuckerberg kiểm soát công ty đại chúng mà không cần sở hữu phần lớn cổ phần vốn không phải chuyện mới ở Thung lũng Silicon. Nhưng nỗi ám ảnh của Anthropic với an toàn AI đã tạo ra một kiểu quản trị doanh nghiệp thực sự rắc rối, khiến các cổ đông phổ thông có rất ít tiếng nói trong hầu hết quyết định quan trọng của công ty, kể cả việc ai sẽ ngồi vào hội đồng quản trị.

Bốn tầng kiểm soát đan xen

Thứ nhất, Anthropic là một công ty lợi ích công cộng (public benefit company) — một pháp nhân vì lợi nhuận nhưng được pháp luật cho phép cân nhắc sứ mệnh công ích song hành với lợi nhuận, với mục tiêu thúc đẩy an toàn AI. Quy chế này bảo vệ hội đồng quản trị khỏi bị kiện bởi các nhà đầu tư giận dữ khi đưa ra những quyết định về an toàn AI không hoàn toàn xuất phát từ giá trị cổ đông.

Hiện tại, hội đồng quản trị do chủ tịch Anthropic Daniela Amodei đứng đầu, bao gồm CEO Dario Amodei (em trai bà), nhà đồng sáng lập Netflix Reed Hastings, cựu CFO của Microsoft và GM Christopher Liddell, CEO Novartis Vas Narasimhan và đối tác Spark Capital Yasmin Razavi. Hội đồng còn một ghế trống.

Thứ hai, Anthropic đã trao quyền kiểm soát đáng kể đối với hội đồng quản trị cho Long-Term Benefit Trust (LTBT), một hội đồng độc lập nhằm giữ công ty tập trung vào sứ mệnh phục vụ nhân loại. Quỹ tín thác này sở hữu một loại cổ phiếu cho phép bổ nhiệm và miễn nhiệm phần lớn hội đồng quản trị, gọi là các giám đốc Nhóm T (Class T directors). LTBT do Neil Shah — chuyên gia y tế toàn cầu, cựu giám đốc điều hành của GiveWell, tổ chức phi lợi nhuận xếp hạng các quỹ từ thiện — làm chủ tịch, cùng với cựu chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Ben Bernanke, chuyên gia an ninh quốc gia Richard Fontaine và nhà vật lý học Harvard Christopher Stubbs. LTBT hiện cũng còn một ghế trống, và chính các thành viên hiện tại sẽ tự chọn người lấp vào.

Cấu trúc của Anthropic gần như thể chế hóa quyền lực của nhân viên, một bài học rút ra từ cú sốc quản trị tại OpenAI.

Thứ ba, bảy nhà sáng lập Anthropic cùng sở hữu một loại cổ phiếu đặc biệt trao cho đa số trong số họ 50,1% quyền biểu quyết của cổ đông, cho phép bầu ra ba thành viên hội đồng quản trị. Nếu vì lý do nào đó nhóm sáng lập không đạt được đa số, chỉ khi đó cổ phiếu của họ mới được biểu quyết theo tỷ lệ với các cổ đông phổ thông.

Thứ tư, hội đồng quản trị có thể kiềm chế LTBT. Khi LTBT đề cử một giám đốc "Specified" trong số bốn giám đốc của mình, hoặc miễn nhiệm giám đốc đó mà không có lý do chính đáng (tức là không cáo buộc hành vi sai trái), ủy ban đề cử của hội đồng có thể từ chối phê duyệt và chuyển quyết định cho nhân viên công ty bỏ phiếu.

Khó đoán định, dễ đổ vỡ

Động lực của một cấu trúc phức tạp như vậy rất khó dự đoán. Chúng ta từng chứng kiến một trường hợp đáng chú ý khi cấu trúc tương tự bị lật đổ: cú sốc tại OpenAI, khi hội đồng quản trị bất ngờ sa thải CEO Sam Altman vì lo ngại ông không trung thực với họ. Nhờ sự trung thành của nhân viên với Altman, hội đồng phải nhượng bộ, phục chức cho ông và một cấu trúc quản trị mới được thiết lập. Cấu trúc của Anthropic dường như chính thức hóa kiểu quyền lực nhân viên đó.

Tại Anthropic, những rạn nứt trong khối đoàn kết của nhóm sáng lập có thể khiến cổ đông phổ thông có tiếng nói nhiều hơn dự kiến, trong khi nhân viên có thể phủ quyết LTBT về các ghế trong hội đồng nếu họ đứng về phía hội đồng thay vì nhóm nhân vật uy tín kia.

Quyền kiểm soát của nhóm sáng lập sẽ không kéo dài mãi: mười năm sau IPO, các nhà sáng lập có thể chọn chấm dứt quyền kiểm soát của mình, hoặc quyền này sẽ tự động kết thúc khi còn ít hơn ba người trong số họ. Khi đó, LTBT sẽ tiếp tục tồn tại cho đến khi 85% cổ đông phổ thông bỏ phiếu chấm dứt, hoặc chính quỹ quyết định rút lui với sự chấp thuận của hội đồng.

Nếu và khi cả hai loại cổ đông đặc biệt không còn tồn tại — hy vọng không phải vì một thảm họa do AI gây ra — cuối cùng các cổ đông phổ thông mới nắm được quyền kiểm soát.