AI trở thành tâm điểm tại Tuần lễ Khí hậu New York

Tuần lễ Khí hậu New York đang diễn ra song song với Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, quy tụ các nhà lãnh đạo, nhà đầu tư, nhà hoạch định chính sách và giới truyền thông. Giữa vô vàn chủ đề về biến đổi khí hậu, trí tuệ nhân tạo (AI) nổi lên như câu chuyện không thể né tránh.

Điều đáng chú ý là năm nay thế giới lần đầu phải đối mặt với thực tế rằng các mục tiêu khí hậu đang dần tuột khỏi tầm với. Báo cáo gần đây của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc cho thấy nhân loại gần như đã vượt qua ngưỡng có thể giữ mức nóng lên toàn cầu dưới 1,5 °C so với thời kỳ tiền công nghiệp.

AI và khí hậu: Cơ hội lẫn thách thức

Phát biểu tại phiên khai mạc Đại hội đồng, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres đã đề cập trực tiếp đến mối liên hệ giữa AI và khí hậu.

"Khủng hoảng khí hậu thúc đẩy bất ổn và di cư. Trí tuệ nhân tạo có thể giúp giải quyết tất cả những thách thức này, hoặc cũng có thể khiến chúng trở nên tồi tệ hơn."

Câu hỏi lớn đặt ra là liệu AI có thể góp phần giải quyết bài toán khí hậu hay không. Công nghệ tiêu tốn nhiều năng lượng này đang phơi bày rõ nhu cầu mở rộng nguồn cung điện và củng cố độ tin cậy của lưới điện. Kết quả là các công nghệ năng lượng — trong đó có nhiều giải pháp phát thải thấp hoặc bằng không — nhận được sự chú ý và nguồn vốn lớn hơn.

Dòng vốn chảy vào năng lượng, nhưng có sự phân hóa

Các công ty trong lĩnh vực hạt nhân, địa nhiệt, gió và mặt trời đã ký kết nhiều thỏa thuận với Google, Meta và các tập đoàn công nghệ khác nhằm cung cấp điện cho các trung tâm dữ liệu mới và đang mở rộng. Theo dữ liệu từ Currence, vốn đầu tư mạo hiểm vào công nghệ khí hậu toàn cầu đạt 26 tỷ USD trong nửa đầu năm 2026, cao hơn 55% so với năm trước. Phần lớn dòng vốn này chảy vào các sản phẩm và dịch vụ phục vụ trung tâm dữ liệu.

Tuy nhiên, không phải lĩnh vực nào cũng được hưởng lợi. Đầu tư mạo hiểm vào quản lý carbon và nhiên liệu ít phát thải đã giảm mạnh trong năm nay. Đây là những giải pháp quan trọng để ứng phó biến đổi khí hậu nhưng khó có thể bán trực tiếp cho các trung tâm dữ liệu.

Gánh nặng phát thải từ hạ tầng AI

Cho đến nay, việc xây dựng ồ ạt các trung tâm dữ liệu đi kèm cái giá phát thải không hề nhỏ. Chỉ vài năm trước, Microsoft, Google và Meta đều đặt mục tiêu đầy tham vọng về giảm khí nhà kính. Đến nay, cả ba đều ghi nhận lượng phát thải tăng lên, phần lớn do các trung tâm dữ liệu phục vụ AI.

Một lượng lớn điện khí đốt tự nhiên đang được huy động để đáp ứng nhu cầu trước mắt từ các trung tâm dữ liệu mới. Và một khi những nhà máy điện này được xây dựng, vòng đời của chúng kéo dài hàng thập kỷ.

"Các nhà lãnh đạo AI đang đứng trên băng mỏng về giấy phép hoạt động và đang chìm sâu dưới nước về sự ủng hộ của công chúng. Giới công nghệ cần bắt đầu chứng minh vì sao lợi ích của AI lớn hơn cái giá tăng vọt của nó — vì số đông, chứ không chỉ vì một nhóm nhỏ."

Đó là nhận định của Simon Stiell, lãnh đạo khí hậu của Liên Hợp Quốc, trong một bài phát biểu tại sự kiện tuần này.

Góc nhìn lạc quan và những lo ngại

Không phải ai cũng bi quan. Một số chuyên gia cho rằng AI có thể đẩy nhanh tiến bộ trong các lĩnh vực như tìm kiếm chất xúc tác mới. Evelyn Wang, Phó chủ tịch phụ trách năng lượng và khí hậu của MIT, nhận định các trung tâm dữ liệu sẽ không mãi gây thêm vấn đề về khí hậu và nước — bà ước tính khoảng một thập kỷ nữa tình trạng này mới chấm dứt.

Tuy nhiên, phản ứng của công chúng đang ngày càng gay gắt khi người dân chứng kiến ô nhiễm và tiếng ồn gia tăng quanh các trung tâm dữ liệu cùng những nhà máy điện cung cấp cho chúng. Nhìn chung, nhiều người trong ngành khí hậu tỏ ra hoài nghi về AI, ít nhất là ở thời điểm hiện tại.

Ý nghĩa với Việt Nam

Câu chuyện này đặc biệt đáng lưu tâm với Việt Nam, khi làn sóng trung tâm dữ liệu cho AI đang dần dịch chuyển về khu vực Đông Nam Á. Việc cân bằng giữa thu hút đầu tư hạ tầng AI và duy trì các cam kết phát thải ròng bằng không vào năm 2050 sẽ là bài toán chiến lược mà các nhà hoạch định chính sách nước ta cần sớm có lời giải.