AI tự điều khiển robot phẫu thuật, tiêm thuốc gen vào não chuột sống

Gabriel Ocana Santero, nhà sáng lập một startup công nghệ sinh học, vừa công bố một thí nghiệm gây chú ý: để một AI agent tự chọn liệu pháp gen và trực tiếp điều khiển thiết bị robot tiêm vào não một con chuột sống. Kết quả cho thấy AI không chỉ dừng ở việc thiết kế thí nghiệm hay phân tích dữ liệu, mà có thể trở thành "người thực hành" thực sự trong phòng lab.

Thiết bị phẫu thuật được lắp đặt trong ca mổ

Từ phân tích dữ liệu đến thao tác tay chân

Santero là CEO và đồng sáng lập Exin Therapeutics, startup tại San Francisco dùng AI phân tích hoạt động não để phát triển thuốc điều trị động kinh và các bệnh thoái hóa thần kinh. Ông chia sẻ với WIRED rằng các mô hình AI hiện nay chủ yếu được huấn luyện trên tài liệu khoa học đã công bố, nên dễ bỏ sót những thông tin quan trọng như thí nghiệm thất bại, quan sát bất ngờ hay các quyết định mà nhà khoa học đưa ra trong lúc làm việc.

"Chúng tôi nhận ra rằng cần kết nối các agent này với phòng thí nghiệm để khai thác tối đa giá trị của chúng", Santero nói.

Vì vậy, nhóm của ông quyết định gắn một AI agent vào hệ thống phẫu thuật tự chế dùng để tiêm vào não chuột. Bộ thiết bị gồm một cơ cấu động cơ giữ cố định con chuột và một camera để agent quan sát, di chuyển kim tiêm và kiểm soát lượng hợp chất đưa vào. Thí nghiệm nhằm kiểm tra một liệu pháp gen có thể giảm cơn co giật ở chuột mắc động kinh hay không.

Khi AI từ chối... mổ não chuột

Nhóm nghiên cứu đưa cho mô hình AI một bảng gồm 19 lựa chọn điều trị. Một bác sĩ thú y thực hiện bước mở hộp sọ cho chuột trước, trong khi agent quan sát. Sau đó, agent tự chọn liệu pháp, vùng não và tọa độ tiêm, rồi điều khiển cánh tay robot, kim tiêm cùng mọi thông số như thể tích và tốc độ.

Điều đáng chú ý là lần thử đầu tiên với mô hình Claude Opus 5.5 của Anthropic đã thất bại theo cách bất ngờ: mô hình từ chối đưa kim vào não chuột.

"Nó lập kế hoạch thí nghiệm, nhưng đến lúc tiêm thì nói rằng có gì đó trong đầu ra đang báo hiệu nó không nên làm việc này. Điều đó rất thú vị", Santero kể.

Nhóm sau đó chuyển sang Claude Sonnet 5, mô hình đồng ý tiến hành. Theo Anthropic, Opus là dòng chuyên suy luận sâu cho các bài toán phức tạp nhiều bước, còn Sonnet phù hợp hơn với tác vụ thường ngày — dù gọi phẫu thuật não chuột là "việc thường ngày" thì có lẽ hơi quá.

Rào chắn an toàn và những trục trặc

Quy trình không hề suôn sẻ. Nhóm nghiên cứu đã dựng nhiều lớp bảo vệ: yêu cầu AI đề xuất kế hoạch tiêm để con người phê duyệt, lắp nút khẩn cấp để ngắt động cơ của thiết bị, và giới hạn quyền truy cập vào mã nguồn điều khiển để agent không thể tự sửa quy tắc vận hành của chính nó.

Tuy nhiên, một lỗi kỹ thuật đã làm lệch hệ tọa độ của thiết bị. Agent nhận ra tọa độ tiêm tính toán bị sai, nhưng từ chối sửa mã vì hướng dẫn của nó nghiêm cấm làm vậy. Nhóm phải dùng một agent khác chạy trên Opus 5 để chỉnh mã, mà không cho nó biết rằng một ca phẫu thuật trên động vật sống đang diễn ra.

Hệ quả là ca tiêm kéo dài hơn bình thường: một ca tiêm não chuột điển hình mất khoảng 45 phút, còn thí nghiệm này mất hơn một giờ. Nhóm hiện chờ liệu pháp phát huy tác dụng để đánh giá mức độ ảnh hưởng đến các cơn co giật.

Con người vẫn là chốt chặn cuối cùng

Dù gặp trục trặc, Santero và cộng sự vẫn ấn tượng với hiệu suất của agent. Họ đang thử nghiệm tiếp Grok và các mô hình khác để so sánh. Công ty cũng thử để agent kiểm soát bước mở hộp sọ — một tác vụ phức tạp hơn nhiều — nhưng muốn chắc chắn tuyệt đối về an toàn trước khi áp dụng lên động vật sống.

"Một sai sót ở giai đoạn đó có thể gây hại nghiêm trọng cho con chuột", ông nói.

Theo Santero, AI agent sẽ ngày càng phối hợp chặt chẽ với các nhà khoa học và được trao quyền truy cập trực tiếp vào thiết bị phòng lab. Nhưng hiện tại, giám sát của con người vẫn là yếu tố then chốt, đặc biệt với thí nghiệm trên động vật sống. Và theo ông, còn quá sớm để nghĩ đến việc thả một AI agent lên não người.

Riêng chú chuột trong thí nghiệm, Santero cho biết đang hồi phục tốt.