AI xử lý hồ sơ tị nạn của Bộ Nội vụ Anh trượt 1/5 bài kiểm tra độ chính xác

Nỗ lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo để đẩy nhanh quá trình xét duyệt hồ sơ tị nạn của Bộ Nội vụ Anh đang vấp phải trở ngại lớn. Một báo cáo mới cho thấy hơn một phần năm số bản tóm tắt phỏng vấn do AI tạo ra đã không vượt qua bài kiểm tra độ chính xác của các chuyên gia.

Hệ thống AI đang được sử dụng ra sao?

Cuộc điều tra dài 20 trang của tổ chức Open Rights Group (ORG) tập trung vào hai hệ thống mà nhân viên xử lý hồ sơ của Bộ Nội vụ đang dùng:

• Asylum Case Summarisation (ACS): công cụ tóm tắt các buổi phỏng vấn người xin tị nạn.
• Asylum Policy Search (APS): công cụ dạng chatbot hỗ trợ quan chức tra cứu thông tin chính sách theo quốc gia.

Cả hai hệ thống đều chạy trên mô hình GPT-4o của OpenAI thông qua nền tảng Azure AI Foundry của Microsoft.

Chính phủ Anh khẳng định con người vẫn là bên chịu trách nhiệm cuối cùng cho các quyết định tị nạn. Tuy nhiên, ORG đặt câu hỏi liệu nhân viên có đủ khả năng phát hiện sai sót trong thông tin do AI tạo ra hay không.

"Công cụ này có thể loại bỏ một lớp thẩm định giàu kinh nghiệm, thay vì chỉ đơn thuần tiết kiệm thời gian cho nhân viên." — Open Rights Group

Tỷ lệ lỗi tăng vọt so với giai đoạn thử nghiệm

Số liệu mà ORG thu thập được qua các yêu cầu tự do thông tin cho thấy bức tranh đáng lo ngại:

• 45 trong tổng số 203 bản tóm tắt phỏng vấn do AI tạo đã trượt vòng kiểm tra chuyên gia ban đầu, tương đương tỷ lệ thất bại 22%.
• Con số này cao hơn hẳn mức 9% ghi nhận trong giai đoạn thử nghiệm ban đầu.
• Thêm 19 bản tóm tắt bị đánh dấu cần xem xét lại.
• Trong 56 lần đánh giá giai đoạn hai, có 30 trường hợp không đạt tiêu chuẩn yêu cầu.

Các lỗi được ghi nhận bao gồm thông tin sai lệch về sự thật và diễn giải sai lời khai của người xin tị nạn. Đáng chú ý, ORG phát hiện rằng bản tóm tắt vẫn có thể vượt qua kiểm tra ngay cả khi bỏ sót những chi tiết quan trọng, miễn là phần thông tin được giữ lại là chính xác.

Tỷ lệ kiểm tra quá thấp so với khối lượng hồ sơ

Một vấn đề nghiêm trọng khác là mức độ giám sát. ORG ước tính chuyên gia của Bộ Nội vụ chỉ kiểm tra khoảng 0,3% số bản tóm tắt trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 7, dựa trên khối lượng hồ sơ dự kiến khoảng 17.515 hồ sơ mỗi tháng.

Trong khi đó, Bộ Nội vụ xác nhận vào tháng 8 rằng việc kiểm thử chuyên gia cho công cụ Asylum Policy Search đã dừng lại, dù trước đó cơ quan này từng nói với các nghị sĩ rằng hoạt động kiểm tra vẫn đang tiếp diễn. ORG cho biết không có bản tổng kết nào về kết quả kiểm thử được lập.

Cam kết tăng tốc không thành hiện thực

Các bộ trưởng từng cam kết AI sẽ giúp xét duyệt nhanh hơn, nhưng số liệu lại đi ngược lại kỳ vọng:

• Số quyết định tị nạn thực chất ban đầu trung bình mỗi tháng kể từ tháng 4/2026 giảm khoảng 42% so với cùng kỳ năm 2025.
• Thời gian trung bình từ phỏng vấn đến ra quyết định tăng 29%.

Dù những con số này chưa đủ để khẳng định AI là nguyên nhân gây chậm trễ, chúng cũng không đưa ra bằng chứng nào cho thấy lợi ích năng suất mà các bộ trưởng hứa hẹn.

Người xin tị nạn không được thông báo

Một điểm đáng chú ý về mặt quyền riêng tư: người xin tị nạn không được thông báo cụ thể khi AI được sử dụng trong hồ sơ của họ, và cũng không thể xem xét hay chỉnh sửa các bản tóm tắt được tạo từ buổi phỏng vấn của mình.

ORG cũng đặt nghi vấn về tuyên bố "giám sát bởi con người" của Bộ Nội vụ. Theo đánh giá bảo vệ dữ liệu của chính bộ này, ACS tự động hóa công việc trước đây do các chuyên gia kỹ thuật đảm nhiệm — những người đã xem xét và tóm tắt hồ sơ tị nạn trước khi chuyển cho người ra quyết định.

Yêu cầu dừng và đánh giá độc lập

ORG đang kêu gọi tạm dừng cả hai công cụ và tiến hành đánh giá độc lập, với lập luận rằng các biện pháp bảo vệ hiện tại là chưa đủ cho những quyết định mang tính sống còn — quyết định một người có được ở lại Vương quốc Anh hay không.

Đây không phải lần đầu kế hoạch công nghệ của Bộ Nội vụ bị chỉ trích. Hồi tháng 6, hơn 60 tổ chức nhân quyền đã kêu gọi các bộ trưởng từ bỏ kế hoạch dùng AI để ước lượng độ tuổi của trẻ em xin tị nạn, cảnh báo công nghệ này không đáng tin cậy ở khoảng tuổi quan trọng 16-18. Cũng trong tháng đó, một cuộc thanh tra phát hiện hệ thống nhập cư Atlas bị trì hoãn nhiều lần đã không cung cấp phản hồi từ các kháng nghị tị nạn cho nhân viên, buộc họ phải dùng các giải pháp tình thế.

Bộ Nội vụ Anh không trả lời các câu hỏi của báo chí về vấn đề này.

Góc nhìn cho Việt Nam

Câu chuyện này là lời cảnh báo đáng suy ngẫm cho các cơ quan nhà nước đang cân nhắc ứng dụng AI vào thủ tục hành chính. Việc triển khai AI trong lĩnh vực ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi công dân đòi hỏi tỷ lệ kiểm tra độc lập cao, cơ chế giải trình rõ ràng và quyền được biết của người bị tác động. Khi lợi ích về tốc độ không được chứng minh mà rủi ro sai sót lại tăng, bài học ở đây là: tự động hóa không tự động đồng nghĩa với hiệu quả.