Anh công bố danh sách phương thức xác minh độ tuổi cho lệnh cấm mạng xã hội dưới 16 tuổi

Cơ quan quản lý truyền thông Anh (Ofcom) vừa công bố bốn phương thức xác minh độ tuổi được gọi là "đảm bảo độ tuổi hiệu quả cao" (HEAA), nhằm chuẩn bị cho đề xuất cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Theo cơ quan này, một số người trưởng thành có thể không cần chứng minh mình trên 16 tuổi nếu nền tảng suy luận được độ tuổi dựa trên hoạt động trước đó, nhưng "nhiều người" nhiều khả năng vẫn phải trải qua quy trình xác minh tương tự.

Bốn phương thức xác minh được lựa chọn

Ofcom cho biết chỉ còn bốn phương thức trong số bảy phương án ban đầu được đưa ra khi Đạo luật An toàn Trực tuyến (OSA) có hiệu lực vào năm ngoái. Bảy phương thức cũ có thể xác minh người dùng đủ 18 tuổi, nhưng có ít lựa chọn khả thi hơn để xác định độ tuổi 16. Các phương thức được đề xuất gồm:

• Đối chiếu ảnh trên giấy tờ tùy thân: Kiểm tra thông tin hiển thị trên giấy tờ định danh và phân tích ảnh so với hình ảnh trực tiếp của người dùng được chụp trong quá trình xác minh.

• Kiểm tra qua ngân hàng: Ước tính khoảng 90% người 16-17 tuổi tại Anh có tài khoản ngân hàng, được mở bằng giấy tờ tùy thân. Thông tin do ngân hàng xử lý có thể dùng để xác minh người dùng từ 16 tuổi trở lên.

• Dịch vụ định danh số: Các dịch vụ bên thứ ba phân tích ảnh của người dùng một lần, và nếu khớp với độ tuổi họ khai báo, sẽ cho phép xác minh độ tuổi trên các dịch vụ khác.

• Ước lượng độ tuổi qua khuôn mặt: Phương thức mà chính Ofcom thừa nhận chưa đủ độ tin cậy để dùng độc lập. Công nghệ phân tích đặc điểm khuôn mặt có sai số vài năm, nên các dịch vụ trực tuyến có thể cần thêm một phương thức HEAA thứ hai để xác nhận kết quả.

Ba phương thức còn lại chỉ dành cho người từ 18 tuổi trở lên gồm kiểm tra thẻ tín dụng (chỉ người trưởng thành mới có thẻ), kiểm tra qua nhà mạng di động (nhà mạng yêu cầu bằng chứng trưởng thành để gỡ chặn nội dung), và kiểm tra qua email — dùng địa chỉ email để suy đoán độ tuổi dựa trên các loại dịch vụ đã đăng ký.

Lo ngại về quyền riêng tư và tính ẩn danh

Ofcom thừa nhận không phải mọi người 16 tuổi đều có giấy tờ tùy thân có ảnh — yêu cầu bắt buộc với cả bốn phương thức HEAA — nên họ sẽ phải sở hữu một loại giấy tờ để truy cập các dịch vụ trực tuyến. Cơ quan này ước tính khoảng 94% người 16-17 tuổi tại Anh có giấy tờ tùy thân có ảnh như hộ chiếu, bằng lái xe hoặc thẻ ID được chứng nhận, và khoảng 150.000 người không có loại giấy tờ nào.

"Kế hoạch 'cấm mạng xã hội' của chính phủ thực chất là một hệ thống định danh quốc gia trá hình. Cả chính phủ lẫn Ofcom đều thừa nhận trẻ em sẽ lách được lệnh cấm, nghĩa là tác động thực sự chỉ là bình thường hóa việc người lớn và trẻ em đều phải nộp hộ chiếu chỉ để lên mạng", bà Silkie Carlo, Giám đốc tổ chức Big Brother Watch, nhận định.

Bà Carlo cũng lưu ý rằng hàng trăm nghìn người không có giấy tờ tùy thân — thường là những người nghèo hơn — cùng nhiều người không muốn mạo hiểm nộp hộ chiếu cho các công ty công nghệ nước ngoài, sẽ bị khóa khỏi phần lớn internet.

Thừa nhận việc lách luật là không thể tránh khỏi

Ofcom thừa nhận "rủi ro bị lách luật không thể loại bỏ hoàn toàn", vì một số trẻ em sẽ tìm cách vượt qua các bước kiểm tra dù chúng được triển khai đầy đủ đến đâu. Cơ quan này dẫn chứng trường hợp Australia — quốc gia áp dụng lệnh cấm mạng xã hội dưới 16 tuổi từ tháng 12/2025 nhưng vẫn gặp khó khăn khi tỷ lệ lớn trẻ em tìm ra cách lách các bước kiểm tra.

Ofcom cho biết chính phủ Anh dự định học hỏi kinh nghiệm từ Australia, đồng thời cam kết triển khai các biện pháp chặt chẽ hơn. Cơ quan này đã xác định một số cách giảm thiểu như cho phép người dùng báo cáo dễ hơn các tài khoản nghi ngờ dưới tuổi, và "sử dụng các mô hình suy luận độ tuổi". Ofcom cũng sẽ giám sát chặt chẽ tình trạng lách luật trong 12 tháng đầu sau khi lệnh cấm có hiệu lực.

Bối cảnh đáng chú ý là vào tháng 5, gần một năm sau khi các yêu cầu xác minh độ tuổi của OSA bắt đầu, các nhà nghiên cứu phát hiện những bước kiểm tra hiện có tỏ ra khá kém hiệu quả trong việc ngăn người dưới 18 tuổi tiếp cận nội dung người lớn trực tuyến. Một số người cho biết chỉ cần vẽ thêm bộ ria mép giả là đã vượt qua được bước kiểm tra.

Kỳ vọng và thách thức phía trước

Bà Dame Melanie Dawes, Giám đốc điều hành Ofcom, cho biết khi lệnh cấm có hiệu lực, cơ quan này sẽ áp dụng cách tiếp cận toàn xã hội để đảm bảo việc thực thi.

"Lệnh cấm này sẽ định hình tương lai cuộc sống trực tuyến của trẻ em, nên việc làm đúng là rất quan trọng. Nó có thể hiệu quả nếu các công ty mạng xã hội thực hiện đúng các bước kiểm tra độ tuổi hiệu quả cao, và chúng tôi đã đề ra những cách thức có thể đạt được điều đó", bà nói.

Bà cũng thừa nhận: "Chúng ta nên lường trước việc trẻ em có động cơ sẽ tìm cách vượt qua các hạn chế — giống như luật rượu bia không thể xóa bỏ hoàn toàn tình trạng uống rượu dưới tuổi. Nhưng sẽ có những cách để nền tảng giảm thiểu rủi ro này. Đây sẽ là một thay đổi văn hóa lớn đối với xã hội chúng ta, nên sẽ cần thời gian điều chỉnh, và mọi người đều có vai trò của mình."

Chính phủ Anh dự kiến công bố bộ quy định đầu tiên liên quan đến lệnh cấm mạng xã hội dưới 16 tuổi vào cuối năm nay, trong khi Ofcom đang xây dựng dự thảo hướng dẫn cho các nền tảng. Đối với người dùng Việt Nam và các thị trường đang cân nhắc quy định tương tự, diễn biến tại Anh là ví dụ đáng tham khảo về những đánh đổi giữa bảo vệ trẻ em và quyền riêng tư trực tuyến.