Apple II và Cuộc Cách Mạng Máy Tính Trong Giáo Dục Mỹ

Vào đầu những năm 1980, Apple II đã vượt qua các đối thủ như Commodore PET và Tandy TRS-80 để trở thành một hiện tượng, nhờ phần lớn vào sự trợ giúp đắc lực của phần mềm VisiCalc. Sự thành công này được củng cố bởi đợt IPO của Apple vào cuối năm, tạo ra hàng trăm triệu phú mới. Tuy nhiên, hai nhà đồng sáng lập, Steve Wozniak và Steve Jobs, đã phản ứng rất khác nhau trước thành công bất ngờ này.

Apple II trong lớp học

Sự phân kỳ của các nhà sáng lập

Sau khi tạo ra chiếc đĩa mềm cho Apple II, động lực đóng góp của Wozniak dường như giảm sút. Ông luôn muốn trở thành một kỹ sư tại Hewlett-Packard hơn là một nhà quản lý. Sau một tai nạn máy bay nghiêm trọng năm 1981, Wozniak đã dành 18 tháng xa cách Apple, theo học degree khoa học máy tính tại Berkeley và đầu tư vào lễ hội âm nhạc "US Festival". Khi trở lại năm 1983, ông làm việc như một kỹ sư bình thường trước khi rời đi hoàn toàn vào năm 1985.

Ngược lại, Steve Jobs, luôn bị thúc đẩy bởi tham vọng "tạo ra một vết lõm trên vũ trụ", đã vội vã tìm kiếm "cú sét đánh thứ hai". Ban đầu, ông tập trung vào Apple III, người kế nhiệm được định vị là máy tính doanh nghiêm. Tuy nhiên, do bị thúc đẩy ra thị trường quá nhanh vào cuối năm 1980, Apple III đã gặp thảm họa. Các lỗi kỹ thuật như bo mạch bị chập do hàn kém và chiến lược tương thích ngược tồi tệ đã khiến sản phẩm thất bại nặng nề. Jobs dự kiến bán 50.000 đơn vị trong năm đầu tiên, nhưng con số này mất gần 3 năm mới đạt được.

Chiếc "gà đẻ trứng vàng" Apple II

Mặc dù thất bại trong việc ra mắt dòng máy mới, Apple vẫn tiếp tục thu lợi nhuận khổng lồ nhờ dòng Apple II. Đến năm 1983, Apple ra mắt IIe với bàn phím cải tiến và khả năng hiển thị chữ thường, sau đó là mẫu IIc nhỏ gọn. Những mẫu máy này bán rất chạy, chiếm 25% thị trường máy tính tại Mỹ năm 1982.

Màn hình phần mềm Odell Lake

Chìa khóa cho sự thành công bền vững của Apple II nằm ở "hiệu ứng bánh đà" mà Apple đã tạo ra từ cuối những năm 1970. Wozniak đã thiết kế máy tính có khả năng mở rộng cao với 8 khe cắm, và Apple công khai các thông số kỹ thuật phần cứng. Điều này khuyến khích các nhà phát triển bên thứ ba tạo ra vô số phần mềm và phần cứng mở rộng, từ ổ đĩa mềm đến các card đồ họa nâng cao. Hệ sinh thái phong phú này khiến người dùng sẵn sàng trả giá cao hơn cho Apple so với các đối thủ.

Chinh phục thị trường giáo dục

Tuy nhiên, cộng đồng quan trọng nhất giúp duy trì sự sống sót của Apple II lại là các nhà giáo dục Mỹ. Đến năm 1984, Apple nắm giữ khoảng một nửa thị trường máy tính trong các trường tiểu học và trung học. Câu chuyện bắt đầu từ Minnesota.

Vào những năm 1970, Minnesota đã tiên phong trong tính toán giáo dục thông qua TIES và sau đó là MECC (Minnesota Educational Computing Consortium). Ban đầu, họ sử dụng hệ thống chia sẻ thời gian (time-sharing) trên các máy tính lớn. Nhưng đến cuối thập niên 70, nhu cầu chuyển sang máy vi tính (microcomputer) cá nhân tăng cao do chi phí thấp hơn và khả năng đồ họa tốt hơn.

Vào tháng 10 năm 1978, MECC đã chọn Apple làm nhà cung cấp máy tính vi tính chính cho giáo dục. Lý do Apple thắng thế không phải vì giá rẻ (Commodore hay Radio Shack rẻ hơn), mà nhờ đồ họa màu tích hợp sẵn, ổ đĩa mềm đáng tin cậy và sự tận tâm của Apple đối với thị trường giáo dục. MECC đã phát triển một thư viện phần mềm giáo dục chất lượng cao, nổi bật nhất là chương trình mô phỏng sinh thái "Odell Lake". Các trường học muốn tiếp cận nguồn tài nguyên này buộc phải mua Apple II.

Chiến dịch "Kids Can't Wait"

Steve Jobs không muốn chờ đợi sự thâm nhập chậm chạp vào các trường học. Trong một chuyến bay vào khoảng năm 1981-1982, ông đã thuyết phục Đại diện Pete Stark của California về tầm nhìn "một chiếc máy tính cho mỗi trường học". Điều này dẫn đến việc Đạo luật Đóng góp Thiết bị Máy tính được đưa ra Quốc hội, cho phép các công ty được khấu trừ thuế khi quyên góp máy tính cho trường học. Mặc dù dự luật này bị kẹt tại Thượng viện, Jobs đã chuyển sang hành động ở cấp tiểu bang.

Vào tháng 9 năm 1982, California đã thông qua một đạo luật tương tự. Apple đã quyên góp khoảng 9.000 máy tính thông qua chương trình "Kids Can't Wait" (Đứa trẻ không thể chờ đợi), đưa một máy tính vào hầu hết mọi trường học trong bang với chi phí ròng khoảng 1 triệu USD sau khi tính khấu trừ thuế. Đây không chỉ là hành động từ thiện mà còn là một cú marketing đại thắng, định vị Apple là công ty quan tâm đến giáo dục.

Di sản của một thế hệ

Mặc dù về mặt doanh số, Apple II chưa bao giờ là máy tính bán chạy nhất tại Mỹ (đứng sau Commodore 64 hay các máy tính IBM tương thích), nhưng nó là máy tính quen thuộc nhất trong các trường học. Đến năm 1984, 82% trường tiểu học và 93% trường trung học tại Mỹ có ít nhất một máy tính, và phần lớn trong số đó là Apple.

Đối với một nửa thế hệ trẻ người Mỹ, Apple II chính là "máy tính cá nhân". Sự thống trị này tạo ra một quán tính lớn: các trường học đã có giáo viên biết dùng Apple, kỹ thuật viên biết sửa Apple và kho phần mềm khổng lồ chỉ chạy trên Apple. Chính "bánh đà" hệ sinh thái và sự thâm nhập sớm vào giáo dục đã giúp Apple tồn tại và phát triển mạnh mẽ, đặt nền móng cho sự trở lại ngoạn mục của Macintosh sau này.