Bản đồ trực tuyến dự báo ngày 'tuyệt chủng' của từng sông băng trên thế giới

Các nghiên cứu về sông băng từ trước đến nay thường đo lường sự thay đổi bằng tổng khối lượng và diện tích bị mất theo vùng. Cách tiếp cận đó tuy hữu ích nhưng lại bỏ qua một thực tế quan trọng: mỗi sông băng đều có giá trị riêng, dù nhỏ đến đâu.

Một dự án mới mang tên Global Glacier Extinction Explorer đã thay đổi cách nhìn này bằng cách tập trung vào số phận của từng sông băng cụ thể trên toàn cầu, thay vì chỉ thống kê tổng thể.

Mỗi sông băng đều có giá trị riêng

Bên cạnh vai trò quan trọng trong việc góp phần làm mực nước biển dâng cao hay cung cấp nguồn nước cho các khu vực, sông băng còn mang trong mình những giá trị văn hóa, sinh thái và xã hội sâu sắc. Chúng thường gắn bó mật thiết với cảnh quan và cộng đồng địa phương, đặc biệt là ở các vùng núi cao.

Nhân dịp Năm Quốc tế Bảo tồn Sông băng 2025 của Liên Hợp Quốc, dự án này chuyển trọng tâm sang vận mệnh của từng sông băng riêng lẻ trên khắp thế giới.

Cách xác định một sông băng đã 'tuyệt chủng'

Để đánh giá mức độ biến mất của sông băng, nhóm nghiên cứu sử dụng hai tiêu chí bổ sung cho nhau:

• Một sông băng được coi là đã biến mất (tuyệt chủng) khi diện tích của nó giảm xuống dưới 0,01 km², phù hợp với ngưỡng kiểm kê thường được sử dụng.
• Hoặc khi thể tích còn lại của nó giảm xuống dưới 1% giá trị ban đầu, nghĩa là chỉ còn một khối băng không đáng kể.

Để xây dựng quỹ đạo thay đổi thể tích và diện tích cho từng sông băng, các nhà nghiên cứu đã kết hợp ba mô hình sông băng toàn cầu gồm GloGEM, OGGM và PyGEM, cùng nhiều Mô hình Hoàn lưu Chung (GCM) và các kịch bản phát thải tương ứng với mức tăng nhiệt độ dự báo là +1,5°C, +2,0°C, +2,7°C và +4,0°C.

Tất cả các quỹ đạo này sau đó được tổng hợp lại để xác định năm tuyệt chủng trung vị, cùng các khoảng Q25 và Q75 — tức khoảng xác suất 25% và 75%. Kết quả được hiển thị trực quan trên bản đồ tương tác.

Cần lưu ý rằng tình trạng tuyệt chủng được xác định dựa trên đường viền sông băng ban đầu từ Randolph Glacier Inventory (RGI v6.0). Quá trình sông băng bị chia cắt trong lúc thu hẹp không được tính đến; toàn bộ băng còn lại trong phạm vi sông băng gốc vẫn được coi là thuộc cùng một sông băng.

Công nghệ đứng sau bản đồ

Ứng dụng này được xây dựng hoàn toàn trên nền tảng phần mềm mã nguồn mở:

• MapLibre GL JS — hiển thị bản đồ
• PMTiles — truyền tải tile vector
• GeoPandas và NumPy — xử lý dữ liệu
• GDAL / ogr2ogr — tạo tile
• go-pmtiles — đóng gói tile

Điểm đáng chú ý là ứng dụng web này được thiết kế và xây dựng bởi K. Van Tricht, với sự hỗ trợ của các mô hình AI là Claude Sonnet 4.6 và GPT-6 Astra trong việc viết mã giao diện người dùng và thiết kế cấu trúc đường ống dữ liệu.

Đây là một ví dụ điển hình cho xu hướng kết hợp trí tuệ nhân tạo vào quy trình phát triển phần mềm hiện nay, khi các mô hình ngôn ngữ lớn ngày càng đóng vai trò như trợ lý lập trình đắc lực cho các dự án khoa học và mã nguồn mở.

Ý nghĩa với cộng đồng

Dự án cho thấy sức mạnh của dữ liệu mở và công cụ mã nguồn mở trong việc trực quan hóa những vấn đề khoa học phức tạp. Thay vì những con số khô khan về tổng khối lượng băng bị mất, người dùng giờ đây có thể tra cứu trực tiếp số phận của từng sông băng mà họ quan tâm.

Nếu phát hiện dữ liệu chưa chính xác hoặc có góp ý về cách đặt tên, tác giả khuyến khích gửi phản hồi qua địa chỉ [email protected].