BasiGo: Làn gió điện hóa xe buýt công cộng châu Phi

BasiGo đang đặt mục tiêu thay thế hàng chục nghìn xe buýt chạy dầu diesel tại châu Phi cận Sahara bằng xe buýt điện với lượng phát thải thấp hơn nhiều. Mô hình kinh doanh "trả phí theo ngày chạy" của công ty đã giúp xe điện trở nên dễ tiếp cận hơn, đồng thời thay đổi cách vận hành giao thông công cộng tại khu vực này.

Từ bầu trời trong xanh đến ý tưởng khởi nghiệp

Năm 2020, để ứng phó với đại dịch Covid-19, chính phủ Kenya đã tạm ngừng dịch vụ giao thông công cộng. Việc tạm dừng chỉ kéo dài ba ngày, nhưng sự thay đổi về chất lượng không khí lại vô cùng ấn tượng.

Bầu không khí trở nên trong lành đến mức núi Kenya — đỉnh núi cao thứ hai châu Phi — có thể nhìn thấy rõ từ Nairobi, cách đó khoảng 175 km. Một số người còn có thể phát hiện núi Kilimanjaro, đỉnh cao nhất lục địa, ở khoảng cách xa hơn nữa.

Chính khoảng thời gian tạm nghỉ khỏi khói bụi này đã khơi nguồn cho ý tưởng kinh doanh xe buýt điện của BasiGo.

Các nhà sáng lập công ty đã hình dung được điều gì có thể xảy ra với bầu không khí nếu xe buýt và xe tải chạy dầu được thay thế bằng phương tiện sạch hơn. Kể từ đó, họ đã xây dựng đội xe hơn 100 chiếc xe buýt điện để cho thuê tại Kenya và Rwanda. Những chiếc xe này đã vận chuyển 15 triệu lượt hành khách kể từ khi BasiGo ra đời.

Mô hình kinh doanh khác biệt

BasiGo không tự sản xuất xe buýt — các phương tiện được nhập khẩu từ Trung Quốc và lắp ráp tại Kenya. Điểm đột phá của công ty nằm ở việc cung cấp một loạt dịch vụ trọn gói giúp xe buýt điện của họ cạnh tranh hơn so với xe buýt động cơ đốt trong (ICE).

Thay vì chỉ bán xe cho các nhà vận hành như các hãng xe buýt khác, BasiGo cho thuê xe, cung cấp dịch vụ bảo trì, bảo hiểm và mạng lưới trạm sạc cho khách hàng. Những khách hàng này chủ yếu là các nhà vận hành cá nhân hoặc hợp tác xã xe buýt — hiện có hơn 300 hợp tác xã như vậy tại Kenya.

Các chỉ số chính:

• Ngành: Xe điện
• Thành lập: 2021
• Trụ sở: Nairobi, Kenya
• Điểm đáng chú ý: BasiGo là nhà cung cấp dịch vụ được ủy quyền đầu tiên tại châu Phi cận Sahara cho CATL, công ty pin xe điện lớn nhất thế giới. Xe buýt của BasiGo sử dụng pin CATL và nhân viên của công ty được đào tạo để sửa chữa pin trên các phương tiện khác.

Tiềm năng tác động

Giá ban đầu của xe buýt điện cao hơn nhiều so với xe chạy động cơ đốt trong. Tuy nhiên, chi phí xe điện thấp hơn về lâu dài nhờ tiết kiệm nhiên liệu. Mô hình của BasiGo nhằm xóa bỏ rào cản chi phí ban đầu cao đối với các nhà vận hành xe buýt tư nhân tại châu Phi đang muốn bổ sung xe điện vào đội xe của mình.

Theo cách tiếp cận này, nhà vận hành chỉ trả một khoản đặt cọc nhỏ, mà theo CEO Bhattacharya là thấp hơn 40% so với khoản trả trước khi mua xe buýt diesel. Sau đó, họ trả phí thuê theo ngày chạy. Bhattacharya ước tính nhà vận hành có thể đạt lợi tức đầu tư cao gấp 5–10 lần trong vòng đời của một chiếc xe buýt BasiGo so với xe buýt diesel.

Về khía cạnh phát thải, đội ngũ của Bhattacharya tính toán rằng việc thay thế một xe buýt diesel bằng một xe buýt điện tại Kenya giúp tránh phát thải 50 tấn CO2 mỗi năm. Với khoảng 20.000 xe buýt đang hoạt động chỉ riêng tại Nairobi, lượng phát thải từ giao thông có thể giảm đáng kể nếu tất cả đều là xe điện.

Vì xe buýt của BasiGo chạy bằng năng lượng tái tạo sản xuất trong nước — 90% cơ cấu năng lượng của Kenya là tái tạo — việc vận hành chúng sẽ giữ tiền lại trong nền kinh tế địa phương nhiều hơn so với nhiên liệu phải nhập khẩu. Việc chuyển sang xe điện cũng có tiềm năng mang lại lợi ích sức khỏe, chẳng hạn giảm các ca hen suyễn ở trẻ em nhờ giảm bụi mịn trong không khí.

Những thách thức cần vượt qua

BasiGo mua nhiều linh kiện cho xe buýt từ các công ty Trung Quốc như King Long và BYD. Nhưng xe buýt phải được lắp ráp tại địa phương ở Kenya. Do đó, công ty phải dành nhiều thời gian và nguồn lực để đào tạo nhân sự chế tạo, sửa chữa và bảo trì xe buýt tại mọi địa điểm hoạt động — đây có thể là thách thức cho bất kỳ kế hoạch mở rộng nào trong tương lai.

Công ty cũng đối mặt với chi phí ban đầu cao cho việc nâng cấp hạ tầng cần thiết để hỗ trợ các tải điện công suất lớn như trạm sạc xe điện. Bhattacharya cho biết việc đảm bảo đất cho các trạm sạc là "đắt đỏ và phức tạp" vì trạm sạc cần đất nằm ngay trên tuyến đường xe buýt và gần đường dây điện.

Bước tiếp theo

Hiện tại, hơn 150 xe buýt BasiGo đã lăn bánh trên đường, và công ty có danh sách đặt trước của 1.200 khách hàng muốn thuê xe khi có thêm xe mới.

Sau khi đã mở rộng từ xe buýt nội thành sang dịch vụ xe khách liên tỉnh, BasiGo đang nhắm tới những "thủ phạm" gây ô nhiễm lớn tiếp theo trên đường: xe tải. Công ty chưa công bố chi tiết về kế hoạch này nhưng cho biết hãy chờ đón.

Với mô hình cho thuê linh hoạt và hệ sinh thái dịch vụ toàn diện, BasiGo đang chứng minh rằng điện hóa giao thông công cộng không chỉ là câu chuyện của các nước phát triển, mà còn có thể thành hiện thực tại châu Phi.