"Bẫy sa thải AI": Cuộc đua tự động hóa và mối đe dọa đối với nền kinh tế

Một nghiên cứu lý thuyết mới đăng trên arXiv đã đặt ra một giả định đáng lo ngại về tương lai của thị trường lao động trong kỷ nguyên Trí tuệ nhân tạo (AI). Bài viết có tựa đề "The AI Layoff Trap" (Bẫy sa thải AI) của các tác giả Brett Hemenway Falk và Gerry Tsoukalas cho rằng nếu AI thay thế con người nhanh hơn khả năng nền kinh tế có thể tái hấp thụ họ, rủi ro không chỉ là thất nghiệp, mà là sự sụp đổ của nhu cầu tiêu dùng – nền tảng sự tồn tại của các doanh nghiệp.

Mâu thuẫn giữa tối ưu hóa cá nhân và tập thể

Nghiên cứu chỉ ra một nghịch lý kinh tế thú vị. Mặc dù các công ty nhận thức được việc sa thải hàng loạt sẽ làm giảm thu nhập của người lao động, từ đó làm giảm nhu cầu mua sắm hàng hóa dịch vụ, họ vẫn không thể dừng lại.

Trong một mô hình thị trường cạnh tranh dựa trên nhiệm vụ, các tác động ngoại lai của nhu cầu đã tạo ra một "bẫy" cho các công ty hoạt động hợp lý. Nếu một công ty chọn giữ nhân sự để duy trì nhu cầu thị trường, họ sẽ chịu chi phí cao hơn đối thủ đang sử dụng AI để tự động hóa. Điều này dẫn đến một cuộc đua vũ trang tự động hóa, nơi các công ty buộc phải thay thế lao động để tồn tại, dù kết quả tập thể là làm hại cho cả chính chủ sở hữu doanh nghiệp và người lao động.

Sự thất bại của các giải pháp truyền thống

Điều đáng báo động là nghiên cứu kết luận rằng nhiều giải pháp chính sách được đề xuất hiện nay sẽ không hiệu quả trong việc ngăn chặn "bẫy" này:

• Điều chỉnh tiền lương và tự do gia nhập: Không thể loại bỏ động cơ tự động hóa quá mức.
• Thuế thu nhập vốn và cổ phần công nhân: Không đủ để khắc phục sự mất cân bằng về nhu cầu.
• Thu nhập cơ bản phổ quát (UBI): Dù giúp người lao động có thu nhập, nó không ngăn cản các công ty sa thải để chuyển sang AI vì lợi thế cạnh tranh.
• Nâng cao kỹ năng (Upskilling): Tốc độ phát triển của AI có thể vượt xa khả năng đào tạo lại của lực lượng lao động.
• Thương lượng kiểu Coasian: Cũng không thể giải quyết vấn đề trong bối cảnh này.

Giải pháp: Thuế tự động hóa kiểu Pigouvian

Các tác giả đề xuất rằng chính sách cần tập trung không chỉ vào việc xử lý hậu quả của việc AI thay thế con người, mà còn vào các động lực cạnh tranh thúc đẩy quá trình này. Theo nghiên cứu, công cụ duy nhất có thể hiệu quả là thuế tự động hóa kiểu Pigouvian.

Đây là một loại thuế áp dụng lên các hoạt động gây ra tác động tiêu cực bên ngoài cho xã hội (ở đây là việc làm giảm sức mua của thị trường). Việc đánh thuế vào việc tự động hóa sẽ làm tăng chi phí của nó, giúp cân bằng lại động lực cạnh tranh và ngăn chặn việc sa thải vượt quá mức tối ưu.

Kết luận

Nghiên cứu này mang tính cảnh báo quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách và giới lãnh đạo công nghệ. Trong kỷ nguyên AI, việc chỉ tập trung vào hỗ trợ người thất nghiệp sau khi họ mất việc làm là chưa đủ. Cần có các biện pháp can thiệp kinh tế vĩ mô khôn ngoan để điều chỉnh động lực thị trường, đảm bảo rằng sự tiến bộ của công nghệ không vô tình phá hủy chính nền kinh tế mà nó phục vụ.