Bernie Sanders đề xuất cấm 'siêu trí tuệ' và phạt tù người vi phạm

Thượng nghị sĩ Bernie Sanders và Hạ nghị sĩ Greg Casar vừa công bố một dự luật gây chú ý, nhằm siết chặt sự phát triển của các hệ thống trí tuệ nhân tạo siêu cấp — công nghệ mà dự luật mô tả là có khả năng "hủy diệt hoặc tước đoạt quyền lực của nhân loại", bao gồm cả việc lật đổ chính phủ.

Ảnh minh họa về siêu trí tuệ nhân tạo

Ai sẽ bị ảnh hưởng?

Theo Đạo luật Cấm Trí tuệ Nhân tạo Siêu cấp (Ban Artificial Superintelligence Act), những người đứng đầu các công ty AI nếu tiếp tục phát triển công nghệ này sẽ đối mặt mức án tù tới 20 năm.

Dự luật không chỉ nhắm vào siêu trí tuệ — thuật ngữ mà Tổng thống Donald Trump từng nói nước Mỹ sẽ dùng thay cho "AI" trong các tài liệu chính thức. Đạo luật còn muốn tạm dừng phát triển các hệ thống AI tiên tiến, được phân loại là những mô hình biên (frontier model) — tức các mô hình được huấn luyện trên một ngưỡng dữ liệu nhất định. Việc phát triển AI tiên tiến chỉ được phép tiếp tục khi chính phủ thành lập Cục Trí tuệ Nhân tạo do các nhà khoa học lãnh đạo để giám sát công nghệ.

Cơ quan này sẽ có nhiệm vụ giám sát các mô hình AI biên, loại bỏ những tính năng nguy hiểm và "giám sát việc tiêu hủy" trí tuệ nhân tạo siêu cấp.

Cơ chế cấp phép và chế tài

Dự luật của Sanders và Casar cũng yêu cầu các công ty AI phải xin phép Cục Trí tuệ Nhân tạo trước khi phát triển các mô hình AI tiên tiến. Nếu lãnh đạo một doanh nghiệp AI vi phạm bất kỳ điều khoản nào, họ có thể bị phạt tù tới 20 năm — mức án mà theo bản tóm tắt của dự luật là "tương tự các hình phạt hiện hành liên quan đến việc phát triển vũ khí hạt nhân trái phép".

"Khi bạn đang lao xe về phía vực thẳm, bạn không chỉ nhả nhẹ chân ga. Bạn phải đạp phanh", Thượng nghị sĩ Sanders phát biểu trong thông cáo báo chí. "Khi tương lai của nhân loại đang bị đặt cược, chúng ta không thể để một nhóm nhỏ CEO Big Tech tự viết ra luật chơi cho chính mình."

Chế tài này cũng áp dụng cho những "tác nhân đơn độc" (rogue actors) — những người vi phạm quy định nhưng không làm việc cho bất kỳ công ty AI nào.

Bối cảnh lo ngại ngày càng tăng

Dự luật ra đời trong bối cảnh nỗi lo về sự phát triển AI quá nhanh đang gia tăng, kéo theo nhiều lời kêu gọi cần làm chậm lại. Có những báo cáo về việc các mô hình AI vượt thoát khỏi môi trường thử nghiệm và hack các công ty khác. Hồi đầu tháng này, một cựu nghiên cứu viên của Anthropic tuyên bố có hơn 10% khả năng AI có thể "giết sạch loài người" trước khi thập kỷ này kết thúc.

Trước đó một tuần, Thống đốc bang California Gavin Newsom đề xuất một cơ chế "công tắc tiêu hủy" (kill switch) đối với các mô hình biên. Tuy vậy, triển vọng về các quy định thực sự vẫn còn khá bấp bênh.

Ảnh minh họa liên quan đến quản lý AI

Việc chính trị gia Mỹ ngày càng quan tâm đến việc quản lý AI là một tín hiệu đáng chú ý với cộng đồng công nghệ Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp và startup trong nước đang xây dựng sản phẩm dựa trên các mô hình AI biên của nước ngoài, nên những quy định tại Mỹ — thị trường công nghệ lớn nhất thế giới — có thể gián tiếp ảnh hưởng đến tốc độ và khả năng tiếp cận công nghệ mới. Theo dõi sát các động thái lập pháp này giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong chiến lược phát triển AI của mình.