Bộ trưởng Australia cảnh báo 'sự trừng phạt toàn cầu' đang đến với các ông lớn công nghệ

Bộ trưởng Truyền thông Australia, bà Anika Wells, hôm nay tuyên bố rằng một "sự trừng phạt toàn cầu" (global reckoning) đang hướng tới các tập đoàn công nghệ lớn, và đất nước của bà chính là nơi khởi nguồn cho làn sóng này.

Chính phủ Australia sẽ sớm trình dự luật nhằm thiết lập cơ chế "nghĩa vụ chăm sóc kỹ thuật số" (digital duty of care) — một khung pháp lý yêu cầu các nền tảng số phải tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn cơ bản, tương tự như tiêu chuẩn dành cho ô tô, thực phẩm hay thiết bị gia dụng.

"Tự do di chuyển, nhưng không được phép phá vỡ"

Phát biểu tại cuộc họp báo công bố kế hoạch, Bộ trưởng Anika Wells thẳng thắn chỉ trích cách làm việc của các công ty công nghệ trong thời gian qua.

"Trong một thời gian dài, các công ty công nghệ đã tiến hành thử nghiệm sản phẩm trên chính người Australia một cách trực tiếp mà không có bất kỳ quy định nào. Các công ty công nghệ vẫn sẽ được phép di chuyển nhanh, nhưng họ sẽ không thể phá vỡ mọi thứ."

Tuyên bố này được xem là nhắm thẳng vào khẩu hiệu nổi tiếng "Move fast and break things" (Di chuyển nhanh và phá vỡ mọi thứ) mà Meta từng sử dụng trong những năm đầu thành lập. Theo quan điểm của chính phủ Australia, các nền tảng số đã phá vỡ nhiều thứ hơn là chúng dự kiến để theo đuổi lợi nhuận.

Trao quyền kiểm soát "luồng nội dung" cho người dùng

Điểm cốt lõi của dự luật là trao cho người dùng Australia quyền được lựa chọn những gì họ muốn xem trên các nền tảng mạng xã hội. Theo đó, các nền tảng phải cung cấp tùy chọn cho phép người dùng chỉ xem nội dung từ những tài khoản họ đã theo dõi, thay vì bị chi phối bởi các thuật toán gợi ý.

Thủ tướng Anthony Albanese đã tóm tắt ý tưởng này bằng khẩu hiệu "My feed, my way" (Luồng tin của tôi, theo cách của tôi).

"Đây không phải là việc trao quyền kiểm soát cho chính phủ. Đó là việc trao quyền kiểm soát cho người dân" — Thủ tướng Albanese nhấn mạnh, đồng thời bác bỏ những chỉ trích cho rằng kế hoạch này là sự kiểm duyệt của chính phủ.

Người dùng có thể lựa chọn trải nghiệm "không thuật toán" này, và có quyền thay đổi quyết định bất cứ lúc nào họ muốn.

Mở rộng quyền hạn ban hành lệnh cấm nội dung

Ngoài việc trao quyền cho người dùng, dự luật còn trao cho bộ trưởng phụ trách quyền đề xuất tổ chức bỏ phiếu tại quốc hội để ban hành lệnh cấm đối với một số loại nội dung cụ thể. Các nội dung được nhắc đến bao gồm: tôn vinh tội phạm, khủng bố, rối loạn ăn uống, khiêu dâm, bạo lực tình dục và phân biệt giới tính (misogyny).

Quy trình này sẽ bắt đầu bằng việc bộ trưởng tham vấn Ủy viên An toàn mạng Australia (e-Safety Commissioner), người sẽ đưa ra khuyến nghị về những loại nội dung nguy hại. Khuyến nghị này sẽ phải trải qua một cuộc bỏ phiếu tại quốc hội trước khi có hiệu lực pháp luật.

Tiền lệ từ... một con ốc sên trong chai bia gừng?

Điểm đặc biệt thú vị của dự luật nằm ở thuật ngữ "digital duty of care" (nghĩa vụ chăm sóc kỹ thuật số). Đây là một sự tham chiếu có chủ đích đến vụ kiện mang tính bước ngoặt trong lịch sử luật pháp phương Tây — vụ Donoghue v Stevenson năm 1932.

Vụ kiện bắt nguồn từ việc một người phụ nữ phát hiện một con ốc sên đã phân hủy trong chai bia gừng của mình. Tòa án tối cao Anh khi đó đã phán quyết rằng nhà sản xuất có trách nhiệm phải tránh gây ra những tổn hại có thể lường trước được, bất kể có hợp đồng hay không. Phán quyết này đã đặt nền móng cho khái niệm "nghĩa vụ chăm sóc" (duty of care) trong luật dân sự (tort law).

Việc Australia sử dụng thuật ngữ này cho thấy họ muốn đặt vấn đề quản lý công nghệ vào chính trung tâm của truyền thống pháp lý phương Tây: các công ty công nghệ, giống như nhà sản xuất bia gừng năm xưa, phải chịu trách nhiệm về những tác hại mà sản phẩm của họ gây ra.

"Cơn sóng thần" pháp lý đã bắt đầu từ Australia?

Tại cuộc họp báo, Thủ tướng Albanese và Bộ trưởng Wells đã dành thời gian lắng nghe ý kiến từ các phụ huynh có con tự tử sau khi sử dụng mạng xã hội, cũng như các nhà hoạt động ủng hộ việc siết chặt quản lý. Đương nhiên, tất cả đều bày tỏ sự ủng hộ và ca ngợi sự can đảm của chính phủ.

Thủ tướng Albanese cũng thừa nhận lệnh cấm trẻ em dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội trước đó của Australia không hoàn hảo, nhưng khẳng định nó đã "bắt đầu một phong trào toàn cầu" khi có hơn 20 quốc gia học hỏi và áp dụng. Ông tin tưởng mô hình "nghĩa vụ chăm sóc kỹ thuật số" cũng sẽ nhân rộng tương tự.

"Sự trừng phạt toàn cầu dành cho các ông lớn công nghệ đang đến. Và nó bắt đầu từ Australia."

Bà Anika Wells kết luận.