Các ứng dụng sức khỏe muốn lấy máu của bạn để đổi lấy lời hứa sống thọ

Các công ty công nghệ sức khỏe đang biến máu — nguồn dữ liệu cá nhân "thân mật" nhất của con người — thành mỏ vàng mới. Từ Oura, Whoop đến Google và Apple, tất cả đều muốn người dùng trao đi những lọ máu xét nghiệm, đổi lại bằng một lời hứa mơ hồ về tuổi thọ kéo dài. Nhưng câu chuyện đằng sau xu hướng này phức tạp hơn nhiều so với vẻ ngoài hào nhoáng của nó.

Máu được các công ty công nghệ sức khỏe xem là chìa khóa của sự trường thọ

Cuộc đua thu thập dữ liệu máu

Trong một bài viết trên bản tin Optimizer của The Verge, cây bút Victoria Song kể lại trải nghiệm của chính mình: chị đã hiến lọ máu thứ 12 chỉ trong sáu tuần, và là lọ thứ 24 trong năm. Một phần do bác sĩ kê để theo dõi bệnh lý chuyển hóa, một phần để "nuôi" bản sao số cá nhân, và bốn lọ còn lại là để phục vụ một ứng dụng có tên Death Clock — ứng dụng dự đoán ngày bạn qua đời dựa trên tình trạng sức khỏe hiện tại.

Xu hướng này không hề đơn lẻ. Oura và Whoop đã bắt tay với Quest Diagnostics để người dùng có thể gửi mẫu máu của mình. Google mới đây công bố tích hợp với Function Health, một startup giúp việc đặt các xét nghiệm máu trở nên dễ dàng như đặt đồ ăn. Và khi ứng dụng Health mới của Apple ra mắt, nó cũng sẽ đi kèm quan hệ hợp tác với Quest Diagnostics.

Lý do rất dễ đoán: máu chứa dữ liệu — thứ nhiên liệu nuôi sống các công ty công nghệ sức khỏe. Nhưng như với mọi nguồn dữ liệu cá nhân có giá trị cao, người dùng phải nhận lại thứ gì đó tương xứng. Hiện tại, thứ đó dường như chỉ là một lời hứa mơ hồ về việc sống lâu hơn.

Lời hứa trường thọ và giới hạn của nó

Brent Franson, nhà sáng lập kiêm CEO của Death Clock, lý giải rằng con người đang phủ nhận cái chết về mặt văn hóa. Ông cho rằng chỉ khi biết rõ điều gì đang diễn ra trong cơ thể — thông qua máu — người ta mới thực sự nghiêm túc với sức khỏe của mình. Với gói đăng ký 69 USD/năm, ứng dụng này tặng kèm một bộ xét nghiệm máu cơ bản và gợi ý thêm hàng loạt xét nghiệm nâng cấp: tuyến giáp, tim mạch, chức năng gan, theo dõi đường huyết liên tục, cân thông minh, đo huyết áp, siêu âm gan, tầm soát ung thư cổ tử cung, chụp CT mạch vành, xét nghiệm gene APOE cho Alzheimer và cả nội soi ruột kết.

Theo tính toán của ứng dụng, nếu chị Song tuân thủ toàn bộ "phòng thí nghiệm sự sống" này, chị có thể sống thêm 17 năm, qua đời ở tuổi 114.

Ứng dụng Death Clock dự đoán ngày qua đời dựa trên dữ liệu sức khỏe

Tuy nhiên, chính Franson cũng thừa nhận một sự thật phũ phàng: yếu tố dự báo tuổi thọ mạnh nhất là tình trạng kinh tế - xã hội. Người giàu sống lâu hơn vì chi trả được cho dịch vụ y tế tốt hơn — và máu của bạn chẳng nói lên điều gì về mức thu nhập của bạn.

Ông cũng cảnh báo về rủi ro dương tính giả khi chạy hàng trăm chỉ số sinh học cùng lúc, đặc biệt với người không có triệu chứng gì. Điều này gây hoang mang cho cả bệnh nhân lẫn bác sĩ chăm sóc ban đầu. Dẫu vậy, ông vẫn đặt tham vọng biến Death Clock thành "công cụ thay thế hoàn toàn cho chăm sóc ban đầu trong lĩnh vực phòng bệnh".

Khi máu không nói lên tất cả

Câu chuyện cá nhân của tác giả là lời nhắc nhở đau lòng về giới hạn của xét nghiệm máu. Năm 2021, mẹ chị nhập viện với các triệu chứng nghi đột quỵ. Các bác sĩ loại trừ đột quỵ, tim mạch hoàn toàn ổn. Sáu tháng sau, bà qua đời vì bệnh xơ cứng teo cơ một bên (ALS) thể bulbar — căn bệnh không hề liên quan đến máu, không nằm trong tiền sử gia đình và xét nghiệm gene cũng cho thấy bà không mang gen bệnh.

Tương tự, bố chị qua đời ở tuổi 88 sau mười năm chống chọi Parkinson và sa sút trí tuệ — những căn bệnh mà không bảng xét nghiệm máu nào có thể phát hiện sớm.

"Tôi bắt đầu thí nghiệm này với sự hoài nghi, nhưng vẫn cởi mở với khả năng mình sẽ học được điều gì đó. Đến giờ, tôi gần như đã kết luận rằng máu của tôi chưa bao giờ chứa câu trả lời cho câu hỏi thực sự của tôi: Làm sao để sống một cuộc đời cho phép mình ra đi thanh thản?"

Dữ liệu cá nhân và sự mơ hồ trong lời khuyên

Tác giả đã tải kết quả xét nghiệm lên nhiều ứng dụng và nhờ trợ lý AI phân tích. Các diễn giải tổng thể khá tương đồng: gan bị viêm nhưng đang cải thiện, cholesterol từng cao nay đã được kiểm soát nhờ thuốc, tim mạch đang ở mức tối ưu. Nhưng với chỉ số insulin lúc đói gần nhất, không ai đồng ý với ai — người nói bình thường, người bảo cận cao, người lại khẳng định là cao. Chị không biết phải làm gì, vì lời khuyên mỗi nơi một kiểu.

Dữ liệu xét nghiệm máu được đưa vào các ứng dụng và AI để phân tích

Kết quả là hai ngả rẽ: hoặc bạn trở thành kiểu Bryan Johnson — người nổi tiếng với việc hiến hàng chục lọ máu mỗi lần và bán giao thức xét nghiệm máu như một sản phẩm; hoặc bạn nhận ra rằng chuyến thám hiểm khai thác dữ liệu trá hình này chủ yếu chỉ đóng gói lại những gì bạn đã biết.

Bởi lẽ, phần lớn lời khuyên của ứng dụng đều rất cơ bản: đi bộ nhiều hơn, giữ giờ ngủ đều đặn, hạn chế rượu, ăn năm phần rau quả mỗi ngày, kiên trì thực hiện để có lợi ích lớn nhất.

Bài học cho người dùng Việt Nam

Tại Việt Nam, các dịch vụ xét nghiệm máu tại nhà và ứng dụng theo dõi sức khỏe đang ngày càng phổ biến, đặc biệt ở các đô thị lớn. Xu hướng "tối ưu hóa sức khỏe" theo mô hình quốc tế cũng đã xuất hiện, với các gói xét nghiệm sinh học phân tử đắt đỏ được quảng cáo như giải pháp trường thọ.

Người dùng cần tỉnh táo trước những lời hứa hấp dẫn:

• Máu không phải là tất cả: Nhiều bệnh nguy hiểm như ALS, Parkinson, Alzheimer không thể phát hiện qua xét nghiệm máu thông thường
• Cẩn trọng với dữ liệu cá nhân: Máu chứa thông tin di truyền nhạy cảm nhất; hãy đọc kỹ chính sách bảo mật trước khi tải lên bất kỳ ứng dụng nào
• Đừng bỏ qua bác sĩ: Lời khuyên từ AI và ứng dụng có thể mâu thuẫn nhau; ý kiến chuyên môn y tế vẫn là nền tảng
• Sống khỏe hơn quan trọng hơn sống lâu hơn: Chất lượng cuộc sống đáng để theo đuổi hơn con số tuổi thọ trên màn hình

Sự thật là ai rồi cũng sẽ chết — và tất cả những gì bạn yêu thương cũng vậy. Đó là điều đáng sợ, nhưng có lẽ điều chúng ta nên tập trung không phải là làm sao sống lâu thêm vài năm nhờ máu, mà là làm sao sống một cuộc đời cho phép mình ra đi thanh thản.