Campuchia khánh thành tượng chú chuột phát hiện mìn Magawa nổi tiếng

Campuchia vừa chính thức khánh thành bức tượng đầu tiên trên thế giới dành tặng một chú chuột phát hiện bom mìn mang tên Magawa, nhân dịp Ngày Nhận biết và Hành động chống bom mìn Quốc tế 4/4.

Bức tượng được điêu khắc từ đá địa phương tại Siem Reap nhằm vinh danh Magawa — chú chuột khổng lồ châu Phi đã cống hiến 5 năm thanh thản hơn 141.000 mét vuông đất, tương đương khoảng 20 sân bóng đá, từ năm 2016 đến khi nghỉ hưu do tuổi già. Magawa đã phát hiện hơn 100 quả mìn và vật liệu nổ còn sót lại ở Campuchia, một trong những quốc gia chịu hậu quả nặng nề nhất của chiến tranh với hàng triệu người vẫn sống trên đất bị ô nhiễm bom mìn.

Tượng đài Magawa tại Campuchia

Magawa – Người hùng nhỏ bé với nhiệm vụ lớn lao

Được huấn luyện bởi tổ chức phi lợi nhuận Bỉ APOPO, Magawa sử dụng khả năng khứu giác đặc biệt để phát hiện các hợp chất hóa học có trong chất nổ. Qua đó, chú chuột báo hiệu cho các nhân viên xử lý bom mìn nhằm loại bỏ an toàn những nguy hiểm từ chiến tranh để lại. Nhờ kích thước nhỏ và trọng lượng nhẹ, Magawa không làm phát nổ các quả mìn khi di chuyển, tạo điều kiện an toàn hơn nhiều so với con người.

Năm 2020, Magawa được trao Huy chương Vàng PDSA — được xem như giải George Cross cho các loài động vật - ghi nhận công lao và lòng dũng cảm trong nhiệm vụ cứu người. Đây cũng là chú chuột đầu tiên trong lịch sử 77 năm được trao tặng huy chương quý giá này.

Magawa nhận huy chương PDSA

Công nghệ và nhân đạo trong việc xử lý bom mìn

Chương trình đào tạo chuột phát hiện mìn của APOPO bắt đầu từ những năm 1990 và đã mở rộng công tác ra nhiều quốc gia và lĩnh vực khác như phát hiện bệnh lao và ngăn chặn buôn bán động vật hoang dã.

Không chỉ là câu chuyện cảm động về tình bạn giữa con người và động vật, sự phát triển của các sinh vật được huấn luyện kỹ thuật cao như Magawa còn thể hiện cách thức công nghệ dựa trên cảm biến sinh học có thể được áp dụng hiệu quả vào các công tác an ninh, y tế và bảo tồn.

Chương trình APOPO dự kiến đóng góp tích cực để giúp Campuchia hướng tới mục tiêu xóa sạch mìn vào năm 2030, qua đó tạo môi trường sống an toàn và phát triển bền vững hơn cho người dân địa phương.

“Bức tượng Magawa nhắc nhở cộng đồng quốc tế rằng công việc gỡ bỏ bom mìn vẫn còn rất nhiều việc phải làm,” ông Michael Raine – Quản lý Dự án APOPO tại Campuchia – phát biểu.

Kỷ lục và tương lai của các chú chuột anh hùng

Magawa đã qua đời vào năm 2022 do tuổi già, nhưng những chú chuột được huấn luyện tiếp tục gặt hái thành công. Chuột Ronin, một cá thể khác đào tạo bởi APOPO, đã lập kỷ lục thế giới vào năm 2025 với 109 quả mìn cùng 15 thiết bị chưa phát nổ được phát hiện, vượt qua kỷ lục trước đó do Magawa thiết lập.

Việc sử dụng chuột phát hiện mìn mở ra hướng đi mới đầy hứa hẹn trong công nghệ xử lý bom mìn và an ninh phi truyền thống, kết hợp giữa khả năng sinh học đặc biệt và trí tuệ nhân tạo.

Campuchia và các quốc gia bị bom mìn tàn phá đang dần nhìn thấy hy vọng rõ ràng hơn trong việc tái thiết và bảo đảm an toàn cho người dân thông qua những giải pháp tinh vi mà thân thiện với con người và môi trường như thế này.