Chatbot AI trả lời sai các câu hỏi tài chính trong 'hầu hết các trường hợp'

Các chatbot trí tuệ nhân tạo (AI) đang ngày càng được người dùng tin tưởng để giải đáp những câu hỏi về tài chính cá nhân, đầu tư và tiết kiệm. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới được công bố trên Financial Times cho thấy những công cụ này thường xuyên đưa ra câu trả lời sai — và tỷ lệ sai lệch ở mức đáng báo động.

Kết quả nghiên cứu gây lo ngại

Theo báo cáo, các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) như ChatGPT, Gemini hay Claude trả lời sai hoặc gây hiểu nhầm cho phần lớn các truy vấn liên quan đến tài chính. Con số này không chỉ dừng ở những câu hỏi phức tạp về thuế hay đầu tư chứng khoán, mà còn bao gồm cả những phép tính tưởng chừng đơn giản như lãi suất kép hay lãi vay ngân hàng.

Điều đáng chú ý là các chatbot thường trình bày câu trả lời sai với giọng điệu vô cùng tự tin, khiến người dùng khó phân biệt đâu là thông tin chính xác và đâu là nội dung bịa đặt. Hiện tượng này được giới nghiên cứu gọi là "ảo giác AI" (AI hallucination) — khi mô hình tạo ra thông tin nghe hợp lý nhưng hoàn toàn không có căn cứ.

"Vấn đề không nằm ở chỗ AI không biết, mà ở chỗ nó không biết rằng mình không biết", một chuyên gia nhận định.

Vì sao AI yếu trong lĩnh vực tài chính?

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này:

• Dữ liệu huấn luyện lỗi thời: Các mô hình AI được đào tạo trên dữ liệu có thời điểm cắt, nên không nắm bắt được lãi suất, quy định thuế hay giá thị trường hiện tại.
• Thiếu khả năng tính toán chính xác: LLM vốn được thiết kế để xử lý ngôn ngữ, không phải để thực hiện các phép tính số học phức tạp một cách đáng tin cậy.
• Không truy cập dữ liệu thời gian thực: Trừ khi được kết nối với các nguồn dữ liệu tài chính chuyên biệt, chatbot chỉ dựa vào kiến thức tĩnh đã học.
• Xu hướng "đoán" thay vì thừa nhận: Thay vì nói "tôi không chắc", AI thường cố tạo ra câu trả lời có vẻ hoàn chỉnh.

Rủi ro với người dùng Việt Nam

Tại Việt Nam, các chatbot AI đang ngày càng phổ biến trong giới trẻ, đặc biệt là những người mới tìm hiểu về đầu tư chứng khoán, tiền mã hóa hay gửi tiết kiệm. Việc dựa vào AI để tính toán dòng tiền, so sánh lãi suất ngân hàng hay tư vấn phân bổ tài sản có thể dẫn đến quyết định tài chính sai lầm, gây thiệt hại thực tế.

Đáng lo hơn, nhiều người dùng có tâm lý tin tưởng tuyệt đối vào công nghệ, xem câu trả lời của AI như một nguồn tham khảo đáng tin cậy mà không kiểm chứng lại. Trong khi đó, các quy định tài chính tại Việt Nam — từ thuế thu nhập cá nhân đến lãi suất tiết kiệm — thường xuyên thay đổi và có những đặc thù riêng mà các mô hình AI toàn cầu khó nắm bắt chính xác.

Lời khuyên cho người dùng

Các chuyên gia khuyến nghị người dùng nên:

• Luôn kiểm chứng lại thông tin từ AI bằng các nguồn chính thống như ngân hàng, cơ quan thuế hoặc chuyên gia tài chính.
• Không dùng AI như công cụ tư vấn đầu tư duy nhất, đặc biệt với các quyết định có giá trị lớn.
• Sử dụng AI cho mục đích tham khảo ban đầu, sau đó xác minh độc lập trước khi hành động.
• Cảnh giác với các câu trả lời quá tự tin nhưng thiếu nguồn dẫn chứng cụ thể.

Tương lai của AI trong tài chính

Dù còn nhiều hạn chế, AI vẫn có tiềm năng lớn trong lĩnh vực tài chính nếu được triển khai đúng cách. Các hướng cải thiện bao gồm việc kết nối mô hình với dữ liệu thời gian thực, áp dụng kỹ thuật RAG (Retrieval-Augmented Generation) để tra cứu thông tin chính xác, và xây dựng các hệ thống kiểm chứng chéo trước khi đưa ra câu trả lời.

Tuy nhiên, cho đến khi những cải tiến này được phổ biến rộng rãi, người dùng vẫn nên xem AI là một trợ lý tham khảo — chứ không phải chuyên gia tài chính đáng tin cậy.