Chỉ cần tải lên ChatGPT là xong sao? Sự thật về AI trong ngành dịch thuật

Cuộc sống của một dịch giả tự do thường đầy rẫy những bất ngờ, đặc biệt là những hạn chót (deadline) bất ngờ ập đến. Một buổi tối tại phòng tập gym ở Ottawa, tôi đã phải hủy buổi tập thứ hai để về làm việc gấp. Một người phụ nữ tại phòng thay đồ đã ngạc nhiên khi thấy tôi ra về sớm và hỏi: "Tại sao cô không chỉ tải tài liệu lên ChatGPT cho nhanh?". Câu hỏi này đã mở ra một cuộc thảo luận sâu sắc hơn về vai trò thực sự của AI trong ngành dịch thuật.

Sự ngộ nhận về khả năng của AI

Nhiều người ngoài ngành thường nghĩ rằng dịch thuật chỉ đơn giản là thay thế từ ngữ này bằng từ ngữ khác, và AI như ChatGPT có thể làm điều đó trong tích tắc. Tuy nhiên, thực tế phức tạp hơn nhiều. Dù AI có thể tạo ra một bản dịch, nhưng nó thường gặp vấn đề về định dạng và chất lượng bản dịch còn nhiều tranh cãi.

Dịch thuật không chỉ là tạo ra những câu ngữ pháp đúng trong ngôn ngữ đích. Đó là quá trình thích nghi, bản địa hóa (localization) và tìm cách truyền tải thông điệp gốc sao cho hợp lý và tự nhiên nhất với người đọc. Dịch giả chuyên nghiệp phải nghiên cứu thuật ngữ, đảm bảo tính nhất quán xuyên suốt tài liệu và hiểu rõ văn hóa của cả hai ngôn ngữ. Đó là sự tinh tế mà AI hiện tại chưa thể sao chép hoàn hảo.

AI là công cụ hỗ trợ, không phải kẻ thay thế

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là chúng tôi bài trừ công nghệ. Các dịch giả chuyên nghiệp luôn là những người tiên phong sử dụng công cụ. 15 năm trước, chúng tôi dùng Google Translate để tìm cách diễn đạt khác. Sau đó là DeepL. Giờ đây, chúng tôi sử dụng AI.

Tôi sử dụng ChatGPT để kiểm tra các quy tắc văn phong (style guides) dày hàng trăm trang, trích xuất thuật ngữ chuyên ngành từ tài liệu tham khảo để xây dựng bảng thuật ngữ riêng. Nó nhanh hơn việc dùng Ctrl+F và giúp giảm bớt sự nhàm chán. Nhưng mọi thứ đều phải được kiểm tra kỹ lưỡng (double-check, triple-check). Đây là một phương pháp làm việc mới, không phải một nút bấm thần kỳ.

Hạn chế của AI và sự mỉa mai thực tế

AI giống như một đứa trẻ cần được hướng dẫn liên tục. Nó có thể tự đặt ra các từ viết tắt, tên tổ chức không có thật, quên dịch cả câu, bỏ qua thuật ngữ được cung cấp trừ khi bị "nhắc nhở" nhiều lần, và thỉnh thoảng hiểu sai hoàn toàn ý chính.

Điểm nhấn của câu chuyện nằm ở sự mỉa mai cuối cùng. Người phụ nữ kia, một Tổng Giám đốc Nhân sự và Dịch vụ Doanh nghiệp, cho rằng AI rất tuyệt vời cho dịch thuật nhưng lại khẳng định cô ấy không thể dùng nó trong công việc quản lý nhân sự của mình vì "không đủ đáng tin cậy".

Điều này cho thấy sự thiếu hiểu biết về ứng dụng thực tế của AI ở các lĩnh vực khác nhau. AI không thay thế con người, giống như việc thợ lợp mái dùng búa không có nghĩa là chủ nhà nên trả tiền ít hơn cho họ. Chúng ta tốt hơn AI. AI chỉ giỏi hơn trong việc giả vờ rằng nó có thể làm được công việc của chúng ta mà thôi.