Chỉ cần tưởng tượng tập luyện cũng có thể giúp bạn khỏe hơn

Bạn có bao giờ để ý rằng ngay khi vừa thức dậy, trước cả khi mở mắt, bạn đã biết chính xác tay chân mình đang ở đâu? Đó là nhờ cảm giác bản thể (proprioception) — khả năng nhận biết vị trí các bộ phận cơ thể mà không cần nhìn. Và điều thú vị là, vì đây cũng là một giác quan, bạn hoàn toàn có thể "tưởng tượng" về nó giống như cách bạn hình dung trong đầu một bức ảnh.

Tưởng tượng vận động là gì?

Tưởng tượng vận động (motor imagery) là việc bạn hình dung trong đầu mình đang thực hiện một động tác — ví dụ như chắp hai tay vào nhau, duỗi thẳng chân rồi dang ra. Điều đặc biệt là quá trình này sử dụng cùng những vùng não chịu trách nhiệm cho việc điều khiển cơ thể thật sự.

Khi bạn tưởng tượng đang tập thể dục, nhịp thở và nhịp tim của bạn thực sự tăng lên.

Sự khác biệt giữa vận động thật và vận động tưởng tượng nằm ở các tín hiệu ức chế mà não gửi tới hệ vận động. Nói cách khác, não bạn "kích hoạt" đúng như khi tập thật, nhưng có một cơ chế khác chặn tín hiệu lại để cơ bắp không thực sự co giãn.

Bằng chứng khoa học: luyện tập trong tâm trí có hiệu quả thật

Ý tưởng này đã được khoa học quan tâm từ lâu. Từ năm 1855, nhà khoa học Alexander Bain đã cho rằng cơ thể phản ứng với hình ảnh trong tâm trí tương tự như với những gì mắt thực sự nhìn thấy. Đến năm 1931, Edmund Jacobson nghiên cứu sâu hơn về mối liên hệ giữa hình ảnh tinh thần và những chuyển động cơ bắp tinh tế.

Các nghiên cứu hiện đại sử dụng kỹ thuật chụp hình não bộ đã củng cố kết luận này. Một bài báo trên tạp chí Frontiers in Human Neuroscience công bố hồi tháng 6 khẳng định:

"Hiện đã có bằng chứng thuyết phục rằng tưởng tượng vận động thúc đẩy quá trình học vận động."

Một số ví dụ đáng chú ý:

• Phẫu thuật ảo: Các bác sĩ luyện tập trong tâm trí trước khi thực hiện phẫu thuật mô phỏng bằng thực tế ảo có kết quả tốt hơn những người không luyện tập.
• Golf: Nghiên cứu của nhà tâm lý học Robert Woolfolk (Đại học Rutgers) cho thấy những người chỉ đơn giản tưởng tượng đưa bóng vào lỗ trước khi đánh có tỷ lệ thành công cao hơn 30,4% so với nhóm không tưởng tượng.
• Tăng sức mạnh cơ bắp: Nhà khoa học thể thao Guang Yue phát hiện rằng chỉ cần tưởng tượng tập luyện cơ duỗi ngón út, sức mạnh ngón tay có thể tăng tới 22% — gần bằng mức tăng 30% khi tập luyện thật.

Nhưng đừng vội nằm sofa mà "tập"

Nghe có vẻ hấp dẫn, nhưng câu trả lời cho câu hỏi "liệu có thể thay thế hoàn toàn việc tập luyện bằng tưởng tượng không?" là không. Theo một phân tích tổng hợp nhiều hoạt động thể chất, 20 phút là khoảng thời gian tối ưu cho mỗi buổi luyện tập trong tâm trí. Ít hơn hay nhiều hơn đều khiến hiệu quả giảm đi.

Luyện tập tinh thần chỉ là phương pháp bổ trợ, không phải giải pháp thay thế. Lý do có thể là do thiếu phản hồi từ thế giới thực, hoặc đơn giản vì con người khó tập trung lâu hơn 20 phút.

Góc nhìn cho người dùng công nghệ

Với sự phát triển của các thiết bị thực tế ảo (VR) và ứng dụng huấn luyện não bộ, kỹ thuật tưởng tượng vận động đang dần được ứng dụng vào các sản phẩm công nghệ thực tế. Trong lĩnh vực phục hồi chức năng, các nền tảng kết hợp VR với motor imagery đang giúp bệnh nhân đột quỵ luyện tập hiệu quả hơn. Với người dùng phổ thông, đây cũng là lời nhắc nhở: trí tưởng tượng không chỉ để mơ mộng — nó có thể là một công cụ rèn luyện sức khỏe và kỹ năng đáng để khai thác.

Có điều, dù tưởng tượng giỏi đến đâu, bạn vẫn cần đứng dậy và vận động thật. Bộ não của bạn có thể bị "lừa" một chút, nhưng cơ thể thì vẫn cần bài tập thật để thực sự khỏe mạnh.