Chính phủ Anh xáo trộn cơ quan chuyển đổi số: Nguy cơ mất nhân tài

Cơ quan Dịch vụ Kỹ thuật số Chính phủ Anh (GDS) — đơn vị chịu trách nhiệm xây dựng các dịch vụ số cho toàn bộ khu vực công — vừa được chuyển sang bộ thứ ba chỉ trong vòng ba năm. Các nghị sĩ và chuyên gia công nghệ cảnh báo động thái này có thể khiến GDS mất đi những nhân tài tốt nhất và ngày càng xa rời trung tâm quyền lực.

Liên tục đổi chủ, vai trò ngày càng mờ nhạt

GDS được thành lập năm 2011 dưới thời chính phủ liên minh Bảo thủ – Dân chủ Tự do, với sứ mệnh đưa dịch vụ công lên môi trường số. Ban đầu cơ quan này trực thuộc Văn phòng Nội các (Cabinet Office). Đến năm 2024, khi Sir Keir Starmer trở thành Thủ tướng, GDS được chuyển sang Bộ Khoa học, Đổi mới và Công nghệ (DSIT).

Đầu năm 2025, chính phủ sáp nhập GDS với Văn phòng Kỹ thuật số và Dữ liệu Trung ương (CDDO) — đơn vị phụ trách chiến lược và tiêu chuẩn công nghệ của chính phủ. Mới đây nhất, dưới thời tân Thủ tướng Andy Burnham, GDS tiếp tục bị chuyển sang Bộ Văn hóa, Truyền thông và Thể thao (DCMS).

"Thật khó để biết liệu có ai đó đã thắng trong cuộc tranh giành này và giành được GDS, hay đơn giản đó chỉ là hệ quả phụ và bị đem ra đánh đổi với thứ khác. Cá nhân tôi thực sự khá bất ngờ", Laura Gilbert, cựu giám đốc khoa học dữ liệu tại Văn phòng Thủ tướng số 10 Downing Street, nói với Ủy ban Khoa học, Đổi mới và Công nghệ của Hạ viện.

Tác động tiêu cực đến đội ngũ công nghệ

Theo bà Gilbert, GDS từng bị "suy giảm đáng kể quyền lực" khi chuyển sang DSIT. Bà cho rằng việc đẩy cơ quan này xa hơn khỏi trung tâm chính phủ là điều đáng lo ngại, nhất là khi triển khai số đóng vai trò then chốt trong chương trình nghị sự quốc gia.

GDS hiện nắm quyền kiểm soát chi tiêu tập trung đối với mọi dự án số và CNTT quy mô lớn của chính phủ. Các bộ ngành vẫn là đơn vị thực thi, nhưng muốn mua sắm phần mềm hay phần cứng lớn đều phải xin GDS phê duyệt.

Việc liên tục di chuyển tổ chức có thể gây mất tinh thần nghiêm trọng cho đội ngũ công nghệ. Bà Gilbert mô tả tình cảnh mà các nhóm kỹ thuật phải đối mặt:

• Bị chuyển sang một tòa nhà khác, nhưng chưa xác định được là tòa nào
• Phải dùng địa chỉ email mới, trong khi máy chủ còn chưa được thiết lập
• Văn phòng mới sẽ là nơi tranh giành vị trí đẹp
• Nhiệm vụ và phạm vi trách nhiệm không rõ ràng
• Có thể đang trong tình trạng đóng băng tuyển dụng
• Không còn biết ai là người bảo trợ chính trị cho mình nữa

"Con người trở nên bất mãn. Họ bắt đầu tìm việc ở các bộ khác, tìm việc ra bên ngoài — và tất nhiên, những người giỏi nhất sẽ nhanh chóng tìm được việc làm", bà nhấn mạnh.

Lo ngại về sự phân tán trách nhiệm

Cùng tham dự phiên điều trần, ông Alex Thomas, giám đốc điều hành Viện Chính phủ (Institute for Government), cũng bày tỏ lo ngại. Ông cho biết dù ban đầu GDS từng gặp khó khăn khi chuyển sang DSIT, cơ quan này đã dần ổn định và tìm được vị trí phù hợp. Việc lại xáo trộn lần nữa là rủi ro lớn.

"Nỗi lo chính của tôi là sự phân tán trách nhiệm và kiểu 'nghiến bánh răng' cần thiết để bộ máy vận hành trơn tru trở lại", ông Thomas nói.

Trong khi GDS chuyển từ DSIT sang DCMS, trách nhiệm về chính sách và triển khai AI lại được giao cho ông Kanishka Narayan với vai trò Bộ trưởng phụ trách Trí tuệ Nhân tạo, làm việc đồng thời tại Văn phòng Nội các và DSIT.

Góc nhìn cho Việt Nam

Câu chuyện của nước Anh là bài học đáng suy ngẫm cho bất kỳ quốc gia nào đang đẩy mạnh chuyển đổi số khu vực công. Việc liên tục tái cơ cấu bộ máy, thay đổi đơn vị chủ quản mà không có lộ trình rõ ràng có thể làm suy yếu năng lực triển khai và khiến đội ngũ chuyên gia công nghệ — vốn khan hiếm — rời bỏ khu vực công để chuyển sang khối tư nhân.

Đối với Việt Nam, nơi chuyển đổi số quốc gia đang là một trong những ưu tiên hàng đầu, bài học từ GDS cho thấy sự ổn định tổ chức, quyền hạn rõ ràng và cơ chế giữ chân nhân tài công nghệ là những yếu tố sống còn. Một cơ quan chuyển đổi số mạnh cần được đặt gần trung tâm quyền lực, có tiếng nói trong các quyết định lớn và không bị xem là "quân cờ" trong các cuộc tái cơ cấu chính trị.