Chính phủ Mỹ gỡ công cụ AI Trung Quốc khỏi website Federal Register sau chỉ trích của FBI

Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Mỹ (National Archives) đã âm thầm gỡ bỏ một công cụ tìm kiếm AI sử dụng mô hình Qwen của Alibaba khỏi website Federal Register sau khi người dùng mạng phát hiện sự mâu thuẫn rõ rệt trong chính sách AI của Washington. Trước đó không lâu, FBI từng công khai cáo buộc các mô hình AI Trung Quốc đang "sao chép quy mô công nghiệp" các mô hình tiên tiến của Mỹ.

Sự việc phản ánh một nghịch lý đáng chú ý: trong khi giới chức thực thi pháp luật hàng đầu của Mỹ coi các mô hình AI Trung Quốc là mối đe dọa an ninh, một số cơ quan chính phủ Mỹ vẫn đang âm thầm sử dụng chúng cho các tác vụ công.

Sự việc diễn ra như thế nào?

Theo thông tin từ hãng tin Reuters, các quan chức chính phủ Mỹ đã gỡ bỏ công cụ tìm kiếm AI Trung Quốc khỏi website Federal Register trong ngày thứ Tư vừa qua.

Công cụ này cho phép khách truy cập tìm kiếm các bình luận công khai về những quy định dự thảo bằng mô hình Qwen của Alibaba. Điều đáng nói là thời điểm chính xác Cơ quan Lưu trữ Quốc gia — đơn vị vận hành website Federal Register — bắt đầu triển khai tính năng này vẫn chưa được làm rõ.

Sự mâu thuẫn trở nên nổi bật khi các quan chức thực thi pháp luật hàng đầu của Mỹ cáo buộc rằng những mô hình như vậy sao chép bất hợp pháp các mô hình tiên tiến của Mỹ.

FBI từng gọi Alibaba là mối đe dọa

Trước đó không lâu, Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) đã nêu tên Alibaba trong danh sách sáu công ty Trung Quốc hàng đầu bị cáo buộc thực hiện hành vi "chưng cất quy mô công nghiệp" (industrial-scale distillation).

Theo FBI, chiến lược này đang giúp đối thủ cạnh tranh lớn nhất của Mỹ cắt giảm chi phí và rút ngắn thời gian phát triển trong cuộc đua giành vị trí dẫn đầu toàn cầu về AI.

"Chưng cất mô hình" là kỹ thuật trong đó một mô hình nhỏ hơn được huấn luyện dựa trên đầu ra của một mô hình lớn hơn, thường tiên tiến hơn. Đây là phương pháp phổ biến nhưng cũng gây nhiều tranh cãi về khía cạnh bản quyền và đạo đức trong ngành AI.

Phản ứng từ các cơ quan chức năng

Cho đến nay, Cơ quan Lưu trữ Quốc gia — đơn vị độc lập có nhiệm vụ tăng cường khả năng tiếp cận công chúng với các tài liệu chính phủ liên bang — vẫn chưa đưa ra bình luận nào về việc gỡ bỏ công cụ AI này. Cơ quan này cũng không phản hồi yêu cầu bình luận từ phía báo chí.

Nhà Trắng và FBI cũng chưa có phản hồi chính thức nào về vụ việc.

Góc nhìn cho độc giả Việt Nam

Sự việc này phản ánh một xu hướng đáng quan tâm trong ngành AI toàn cầu: cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gay gắt, kéo theo những căng thẳng về chính sách và an ninh.

Đối với các doanh nghiệp và tổ chức tại Việt Nam đang cân nhắc sử dụng các mô hình AI mã nguồn mở từ Trung Quốc như Qwen, DeepSeek hay GLM, câu chuyện này là lời nhắc nhở về việc cần cân bằng giữa chi phí, hiệu năng và yếu tố địa chính trị. Việc lựa chọn mô hình AI không chỉ đơn thuần là bài toán kỹ thuật, mà còn liên quan đến chiến lược dài hạn về dữ liệu và chủ quyền số.

Các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc vẫn đang được cộng đồng phát triển AI toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam, đón nhận rộng rãi nhờ hiệu năng tốt và chi phí thấp. Tuy nhiên, các tổ chức cần đặc biệt lưu ý đến vấn đề bảo mật dữ liệu, tuân thủ quy định và nguồn gốc huấn luyện của mô hình trước khi triển khai trong môi trường sản xuất.