Chính phủ Mỹ rót 1,9 tỷ USD nâng cấp lưới điện khi các datacenter chạm 'bức tường' năng lượng

Chính phủ Mỹ vừa công bố khoản đầu tư lớn nhằm hiện đại hóa hệ thống lưới điện quốc gia, trong bối cảnh các trung tâm dữ liệu (datacenter) phục vụ làn sóng AI đang ngày càng "ngốn" nhiều điện năng và có nguy cơ chạm giới hạn hạ tầng.

Gói đầu tư 5,25 tỷ USD cho lưới điện

Tuần này, Bộ Năng lượng Mỹ (DoE) thông báo khoản tài trợ trị giá 5,25 tỷ USD, bao gồm 1,9 tỷ USD vốn liên bang và 3,35 tỷ USD từ nguồn đồng chia sẻ chi phí. Khoản tiền này sẽ hỗ trợ hàng loạt dự án nâng cấp lưới điện trên khắp nước Mỹ, với kỳ vọng giải phóng thêm ít nhất 23 gigawatt công suất truyền tải.

Chương trình bao gồm 31 dự án cụ thể tại 26 bang, nằm trong sáng kiến có tên viết tắt là SPARK (Speed to Power through Accelerated Reconductoring and other Key Advanced Transmission Technology Upgrades), với nguồn vốn liên bang được cấp thông qua chương trình GRIP (Grid Resilience and Innovation Partnerships).

"Những khoản đầu tư này sẽ giúp tận dụng tốt hơn cơ sở hạ tầng chúng ta đang có, truyền tải nhiều điện năng hơn trên lưới điện, và góp phần cung cấp nguồn điện giá cả phải chăng, ổn định và an toàn — yếu tố sẽ thúc đẩy sự thịnh vượng của nước Mỹ trong nhiều thập kỷ tới," Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright phát biểu.

Công nghệ thay vì xây thêm nhà máy

Điểm đáng chú ý là các dự án này không tập trung vào việc xây thêm nhà máy phát điện mới, mà thay vào đó khai thác công suất dư thừa bằng cách thay dây dẫn (reconductoring) hoặc xây lại hơn 1.500 dặm đường truyền tải, đồng thời triển khai các công nghệ tăng cường lưới điện (GETs) như cảm biến, thiết bị điều khiển dòng chảy điện năng và công cụ phân tích trên 21.000 dặm hạ tầng lưới điện.

Ngoài ra, các đơn vị tham gia tại những khu vực thường xuyên chịu thiên tai sẽ tập trung cải thiện độ ổn định của lưới điện và giảm thiểu nguy cơ cháy rừng.

Theo cơ quan này, chương trình dự kiến giúp cải thiện độ tin cậy và giảm chi phí điện cho khoảng 100 triệu người dân Mỹ. Đương nhiên, các datacenter — vốn được vận hành bởi các tập đoàn — cũng nằm trong nhóm hưởng lợi trực tiếp.

Bài toán năng lượng của các datacenter AI

Dù chương trình này phần nào giúp giải quyết tình trạng thiếu điện mà các nhà vận hành datacenter đang đối mặt khi chạy đua khai thác làn sóng AI, giới phân tích cho rằng như vậy vẫn chưa đủ.

Hồi đầu tháng, công ty dịch vụ tài chính Moody's cảnh báo rằng tốc độ xây dựng datacenter đang vượt xa khả năng bổ sung công suất của lưới điện Mỹ. Theo ước tính của Moody's, đến năm 2030, mức tiêu thụ điện của các datacenter tại Mỹ sẽ đạt 426 TWh, gần như gấp đôi con số của năm 2025.

Thực tế này đã thúc đẩy làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào các công nghệ năng lượng thay thế, bao gồm lò phản ứng hạt nhân module nhỏ (SMR), điện địa nhiệt, và thậm chí cả việc tái kích hoạt các nhà máy hạt nhân cũ. Trong khi đó, các hãng sản xuất chip như Nvidia đang thúc đẩy mạnh mẽ các datacenter thông minh hơn, kết nối tốt hơn và qua đó hiệu quả hơn — có khả năng trả lại công suất cho lưới điện khi cần thiết.

Góc nhìn cho Việt Nam

Câu chuyện năng lượng của các datacenter không chỉ là vấn đề của riêng nước Mỹ. Khi làn sóng AI toàn cầu lan rộng, Việt Nam cũng đang chứng kiến sự phát triển nhanh chóng của các trung tâm dữ liệu tại các khu công nghệ cao ở Hà Nội, TP.HCM và các tỉnh lân cận. Điều này đặt ra bài toán tương tự về hạ tầng điện năng, đặc biệt khi nguồn điện ổn định là yếu tố then chốt để thu hút các khoản đầu tư datacenter quy mô lớn từ các ông lớn công nghệ quốc tế.

Việc tận dụng công nghệ để "khai thác tối đa hạ tầng hiện có" — thay vì chỉ chạy theo xây mới — có thể là bài học đáng tham khảo cho ngành năng lượng và hạ tầng số Việt Nam trong giai đoạn tới.